Algoritme in de echte wereld – column Noa Duizend

Naar aanleiding van de afgelaste finale van het EK-debatteren in Utrecht, waarbij de Israëlische studenten niet meer welkom waren, schreef Noa Duizend een column. Ze vraagt zich af waar de grens ligt tussen het boycotten van organisaties en het uitsluiten van individuen. ‘Begint de offline wereld door het boycotten van mensen niet te lijken op hetgeen er online al plaatsvindt?’

Júist in een debat is kunnen nuanceren toch ook belangrijk? Kennelijk was die ruimte er niet voor TivoliVredenburg in Utrecht toen de finale van het EK-debatteren voor studenten werd afgelast, omdat er 93 Israëli’s mee zouden doen die ook hun universiteit representeerden. Is het individu dan echt niet meer los te zien van de staat waar hij vandaan komt?

Sinds oktober 2025 is er een culturele boycot vanuit de Nederlandse en Belgische cultuursector op Israëlische instellingen en bedrijven. Op hun site staat: ‘Uitgezonderd zijn organisaties die niet medeplichtig zijn aan schendingen van het internationaal recht en zich ondubbelzinnig hebben uitgesproken tegen de genocide, de juridisch illegaal verklaarde bezetting en de apartheid’. Dit is, zoals vermeld, expliciet niet gericht op individuen.

Hoe doe je dat?

Hoewel ik vind dat iets boycotten een persoonlijk recht is, vind ik het ook een steeds gevaarlijker fenomeen worden. Tegenwoordig boycotten we niet alleen producten of organisaties, maar ook mensen. Hoe doe je dat? Hoe bepaal je dat een persoon inderdaad geboycot dient te worden? Op basis van welke criteria? Is hier dan een heel onderzoek met ondervraging voor nodig? Doe je dit voor elke individu die een discutabele achtergrond heeft? Wie bepaald wat discutabel is of niet?

Vragen die in mij opleven als het gaat over het boycotten van mensen. Ook ik heb wel eens gedacht: als die persoon aanwezig is, dan kom ik liever niet. Tegelijkertijd vind ik dat een slappe gedachtegang van mezelf, want dan ga ik het simpelweg uit de weg. Sterker nog, ik geef meer ruimte aan de ander. Tegelijkertijd ontneem ik mijzelf de kans op een ontmoeting waardoor ik van gedachte kan veranderen. Zo beperk ik mijzelf en ontmenselijk ik de ander.

Ook met de finale van dit studentendebat: we zien de mens niet meer los van waar hij of zij vandaan komt. In dit geval zien we de persoon niet los van de universiteit, die we niet los zien van het land waarin deze gevestigd is; die we weer niet los zien van de regering van het land. En zo gaat het domino-effect door.

Expressie

Kunst is niet van één persoon. Kunst en cultuur zijn een manier van expressie, emoties kwijt kunnen, elkaar leren kennen zonder woorden. Als het je niet aanstaat, kijk je er maar niet naar. Daar zit voor mij de kracht van kunst: geen beperking of inperking, maar gewoon mogen zijn.

Tegelijkertijd vind ik het een mooi idee dat je afstand doet als individu om medeplichtigheid aan internationale mensenrechtenschendingen te voorkomen. Helaas worden mensenrechten door veel verschillende landen geschonden: Noord-Korea, Afghanistan, Eritrea, Rusland, China en meer. Doe je dan afstand van al deze producten en mensen die verbonden zijn aan deze landen? Wat houd je dan nog over?

Naïef

Voor sommige individuen die hier inderdaad een band mee hebben, geldt wellicht ook dat zij óf geen keuze hebben gehad naar een bepaalde universiteit te gaan. Óf zijn ze zich niet bewust van wat er achter de schermen gebeurt van hun organisatie. Ja, dat kan je dan naïef noemen, maar naar mijn idee is merendeel van de samenleving op dit moment naïef door onder andere sociale media wat problematisch is.

In de online wereld zie je enkel nog wat je liket. Iets wat daar mogelijk niet mee in lijn ligt, of er zelfs haaks opstaat, lijkt niet te bestaan. We leven allemaal in een eigen online bubbel terwijl het voelt alsof we het voor het kiezen hebben. “Dit wil ik wel zien, dat niet. Ik ben een vrij mens.” Niks is minder waar.

Groot gevaar

Begint de offline wereld door het boycotten van mensen niet te lijken op hetgeen er online al plaatsvindt? Dat je alleen nog maar in aanraking komt met datgene wat je graag ziet en niet meer met hetgeen je onbekend is?

Als je het mij vraagt, is dat een groot gevaar voor onze mondiale samenleving. Van hetgeen je niet kent, kun je leren. En iets horen, lezen of zien wat je niet kent, betekent niet dat je het daarmee eens hoeft te zijn. Jouw mening wordt misschien ook niet altijd gedeeld, maar is daarmee niet minder relevant. Die nuance mist online en dreigt ook offline te verdwijnen.

Ik had het alle deelnemers van de finale van het EK studenten-debatteren gegund om elkaar te ontmoeten en van gedachten te kunnen wisselen, ook als ze het niet eens waren. En dat dát een voorbeeld had mogen zijn voor de rest die het niet meer durft.