Antisemitisme-monitor CIDI: meldingsmoeheid onder Joden

De jaarlijkse antisemitisme-monitor van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) is donderdag gepubliceerd. Het aantal antisemitische incidenten in Nederland is in 2025 gedaald ten opzichte van 2024. Dat neemt niet weg dat het nog steeds gaat om een hoog aantal. Daarnaast constateert het CIDI een toenemende ‘meldingsmoeheid’ binnen de Joodse gemeenschap. Het rapport van 102 pagina is hier te lezen.

Velen zijn steeds minder geneigd om antisemitische incidenten te melden. Dat komt omdat de overtuiging leeft dat er ‘toch weinig tot niets mee gebeurt en daarnaast vreest men dat melding eerder tot escalatie leidt dan tot een oplossing, zeker in het onderwijs of op de werkvloer’, aldus het CIDI, dat iedereen oproept om Jodenhaat en anti-Joodse incidenten te blijven melden, want meten is weten.

Vertrouwen weg

Ook wordt vaak gevreesd dat aangifte of melding in de huidige gepolariseerde samenleving eerder tot escalatie dan tot een oplossing leidt. Weer anderen hebben het vertrouwen in politie en justitie verloren. ‘Dit verlies zien we ook op microniveau optreden: er lijkt minder vertrouwen in leiding van scholen, universiteiten en de werkplek, omdat adequaat optreden bij antisemitische incidenten vaak te wensen overlaat’.

Gevoelig

Incidenten worden steeds vaker gebagatelliseerd of onder het tapijt geveegd. En van alles dat met Joods leven, Joodse geschiedenis of Joodse symboliek te maken heeft ligt gevoelig. Het dragen van Joodse symbolen zoals een keppel of een davidsster roept vaak negatieve reacties op, evenals een mezoeza aan de deurpost, meldt het CIDI. Tevens worden events met Joden steeds vaker afgelast of worden Joden geweerd.

Huiverig

‘De niet-Joodse buitenwereld is huiverig om zich met de Joodse gemeenschap te associëren: Joodse organisaties die een feest of evenement willen organiseren, vinden nergens of slechts met veel moeite een locatie; bij Stolpersteine-onthullingen of projecten als Open Joodse Huizen bestaan bij organisatoren zorgen over de veiligheid’, zo staat in de monitor te lezen.

Minder zichtbaar

Hiernaast heeft de angst voor rellen of bekladdingen bij organisaties en niet-Joden vaak tot gevolg dat niet Joodse instellingen of medeburgers maar liever van samenwerking af zien. Dit alles zorgt ervoor dat zichtbaar Joods leven minder vanzelfsprekend wordt en Joden in Nederland steeds geïsoleerder raken. En dat terwijl zichtbaarheid en ‘bekend zijn met’ nodig is om volwaardig te kunnen meedoen in de maatschappij.

Verschillen

De afname in het aantal gemelde incidenten in 2025 betekent niet dat er ook daadwerkelijk minder antisemitisme bespeurbaar is. En er zijn verschillen meetbaar. ‘Opvallend is de stijging van antisemitische incidenten bij demonstraties: van één melding in 2024 naar acht in 2025’, aldus de organisatie. Deze incidenten deden zich voor bij anti-immigratieprotesten en bij protesten rondom de oorlog tussen Israel en Hamas.

Grenzen

‘Het betrof zowel uitingen die voortkomen uit klassieke antisemitische complottheorieën als situaties waarin de grens tussen antizionisme en antisemitisme werd overschreden. Zo werden tijdens de Rode Lijn-demonstratie in mei 2025 in Den Haag borden gezien waarop de Gaza-oorlog werd vergeleken met de Holocaust en Israel werd gelijkgesteld aan nazi-Duitsland’.

‘Zionisten’

Sinds 7 oktober 2023 is duidelijk dat de oorlog tussen Israël en Hamas leidt tot meer antisemitisme in Nederland, waarbij Joodse Nederlanders vaak als geheel verantwoordelijk worden gehouden voor het beleid van Israël. Om strafbaarheid te omzeilen, wordt steeds vaker de term ‘zionisten’ gebruikt, waar men eigenlijk ‘Joden’ wil aanduiden, zo stelt het CIDI vast.

Scheidslijn

Antizionisme wordt regelmatig ingezet als excuus voor antisemitische uitlatingen en bedreigingen. ‘Hoewel antizionistische uitingen niet worden meegeteld in de monitor, is wel steeds vaker te zien dat de scheidslijn tussen beide fenomenen vager wordt’. Verder ziet het CIDI ziet al decennia dat onrust in Israël resulteert in meer antisemitisme in Nederland.

Aantallen

In 2025 registreerde het CIDI 281 antisemitische incidenten. Dat is een daling tegenover 2024 (421 incidenten) en 2023 (379 incidenten). Het aantal is echter nog altijd erg hoog vergeleken met de tien jaar vóór 2023. Toen was het een aanzienlijk lager en relatief stabiel niveau. Zolang de oorlog in Israël voortduurt heeft dit een effect op Joden in de diaspora.

Vandalen

In 2025 werden ook nog eens 45 vandalisme-incidenten geregistreerd, schrijft het CIDI. ‘De impact hiervan reikt verder dan materiële schade: het gaat om tastbare bedreigingen, veelal in de directe leefomgeving van Joden. Hierdoor moeten steeds vaker extra beveiligingsmaatregelen worden genomen of dagelijkse routines aangepast om confrontaties te vermijden’.

Aanbevelingen

Het CIDI pleit voor een brede en samenhangende aanpak om antisemitisme tegen te gaan. Daarbij horen het hanteren van de internationale IHRA-antisemitisme-werkdefinitie, meer transparantie en verantwoordelijkheid van online platforms, maar ook versterking van opsporings- en vervolgingscapaciteit. Ook voor het onderwijs ligt er een grote rol: naast Holocausteducatie moeten ook lessen over Jodendom en Joodse identiteit  structureel in het curriculum worden verankerd.