Biënnale Venetië wankelt om anti-Israël-geweld

Duizenden anti-Israëldemonstranten hebben de Biënnale van Venetië vrijdag onmogelijk gemaakt. Bezoekers konden er niet door en paviljoenen gingen dicht. Het Israëlische paviljoen op het prestigieuze tweejaarlijkse kunstfestival bleef echter open. Het was de activisten erom te doen dat met de grond gelijk te maken, maar de Italiaanse oproerpolitie kon erger voorkomen. Inmiddels is de jury van het evenement opgestapt.

Vooraf was de politie op de hoogte gesteld van wat er komen zou. Ook was er een ‘staking’ waarbij twaalf paviljoens dicht gingen uit protest tegen Israël, dat net als op iedere andere editie van de Biënnale een eigen paviljoen heeft. Onder meer de paviljoenen van Nederland en België gingen dicht, evenals die van Oostenrijk, Noord-Macedonië, Japan en Korea. Anderen gingen deels open.

Kunstenaar

Ook het Israëlische paviljoen was vrijdag in de ochtend gesloten, maar dat kwam door een besloten evenement. In het gebouwtje staat de kunst van Belu-Simion Fainaru centraal, een Israëlische kunstenaar die focust op de wereld van angsten. Een politieke boodschap heeft hij niet. Alleen omdat hij uit Israël komt en omdat dat land op de Biënnale staat, was er groot protest.

Jury ingestort

Vooraf had een internationale jury Israël toegelaten, evenals Rusland, een ander land waar protesten tegen waren. Volgens de activisten moeten beiden van het festival geweerd worden. Inmiddels heeft de jury zich teruggetrokken, omdat er van binnenuit geen overeenstemming meer was over de twee landen. Met het ineenstorten van de jury komt ook de organisatie van de Biënnale onder grote druk te staan.

Filmprijs

Ook de Gouden Leeuw van Venetië, de prestigieuze filmprijs, wordt deze maand niet op de Biënnale uitgereikt. Dat onderdeel is verschoven naar november, uit voorzorg. Het filmgedeelte van het evenement gaat wel door. Een jury komt er dan niet aan te pas, aldus de organisatie, die er een publieksprijs van maakt. De kans ligt op de loer dat activisten de prijs kapen door massaal op een film naar hun zin te stemmen.

Opzet

De Biënnale weerspiegelt altijd de bewuste keuzes van de organisatoren. Het duurde decennia vanaf de oprichting in 1895 voordat de huidige vorm – een centrale tentoonstelling met exposities in nationale paviljoens – volledig ontwikkeld was. Soms week de Biënnale radicaal af van de huidige opzet. Zo werd het evenement in 1974 omgevormd tot een maandenlang evenement uit solidariteit met Chili.

Buttafuoco

Sinds de grootschalige Russische inval in Oekraïne, in 2022, werd Rusland geweerd, maar daar kwam onder gezag van de nieuwe voorzitter verandering in. Het is die deelname van de Russen die Israël nu mee lijkt te slepen, want Israël is nooit geweerd of geboycot. De voorzitter is Pietrangelo Buttafuoco, een rechtse intellectueel die door de regering van premier Giorgia Meloni is benoemd.

Niet gebogen

Buttafuoco staat achter Israël: ondanks meerdere oproepen en open brieven tegen deelname van het land boog hij niet. Het enige waar hij zijn veto over uitspreekt, zo heeft hij gezegd, is een preventief verbod op deelname. Het is met name de Russische terugkeer die andere landen dwarszit, zoals het Verenigd Koninkrijk dat geen cultuurminister naar Venetië stuurde voor de opening van het eigen paviljoen.

Oranjes

Vorige week waren koning Willem-Alexander en koningin Máxima wel aanwezig bij de opening van het Nederlandse paviljoen. Niemand deed moeilijk om de Russische deelname. Wel gistte het in de week ervoor al in de jury over de kwestie. Er werd een ethische code opgesteld. En dan zijn er nog de kunstenaars, waarvan een groot deel de staking om de Palestijnen steunde.

Belangrijk

De Biënnale van Venetië is een grote economische motor voor de Italiaanse regio Veneto en een cruciale marktindicator voor de wereldwijde kunstindustrie. Om de twee jaar zijn er circa honderd nationale paviljoens. En dit jaar doen er 110 onafhankelijke kunstenaars mee. Het event duurt nog acht maanden en heeft grote impact op de horeca in Venetië. Dit alles wordt nu overschaduwd door politieke demonstraties.