Cultuurverschillen – column Michel Kotek

De verschillen tussen België en Nederland zijn legio, ook tussen de Joodse gemeenschappen in beide landen. Michel Kotek woont sinds een jaar of acht in Antwerpen. In zijn column doet hij uit de doeken waar volgens hem de grootste verschillen en overeenkomsten tussen Belgen en Nederlanders zitten, en hoe dit nu komt. Ook kijkt hij naar de Joodse gemeenschap.

Sinds 2017 heb ik het genoegen om deel uit te maken van de Nederlandse kolonie in het Belgische Antwerpen. De liefde dreef mij naar deze buitengewone stad aan de Schelde. Nu, ruim acht jaar later, deel ik graag wat van mijn persoonlijke bevindingen met u. Graag trap ik deze column af met een historisch terugblik en mijn gedachten over verschillen tussen beide landen.

Naar verluidt wonen er 20.590 Nederlanders in Antwerpen. Zo heeft de in Antwerpen woonachtige Belgische premier Bart de Wever een Nederlandse vrouw, maar ook de huidige Antwerpse burgemeester Els van Doesburg heeft Nederlandse roots en werd geboren in Soest. Beiden komen uit de politieke N-VA stal. Gelukkig maar, ik ben dus niet de enige Nederbelg.

Haat-liefdeverhouding

De Stad Antwerpen, met ruim 550.000 inwoners, is veruit de meest ‘Nederlandse’ stad van België. Zo kwamen in 2024 ruim zeven miljoen Nederlanders langs als dagtoerist, waarbij ruim een miljoen Nederlanders daar ook nog eens een overnachting aan vastplakten. Geen Belgische stad dus die meer Oranje kleurt dan Antwerpen.

Maar daar is nog niet alles mee gezegd. De Sinjoren – de term voor trotse Antwerpenaren die in de stad zijn geboren – spreken met regelmaat over de ‘Dikke Nekken’ uit Nederland, wat staat voor de arrogantie en betweterigheid van het Nederlandse gepeupel. De term Sinjoor vindt zijn oorsprong in de Spaanse bezetting tijdens de tachtigjarige oorlog, waarbij de Spanjaarden zich lieten aanspreken met señor.

Koosnaam

Bij het zakendoen tussen Belgen en Nederlanders komen de noordelijke betweters vaak met ongevraagd advies op de proppen. Werkelijk alles denken die Hollanders beter, slimmer en vooral efficiënter te kunnen doen. Voeg daaraan toe dat Nederlanders in de ogen van Belgen vaak ook worden gezien als gierig en onbeschaafd, en u kunt het complete plaatje dat de Sinjoren schetsen wel invullen. Vooral als ik hoor dat we gierig zijn, geef ik aan dat Nederlanders ‘by far’ het meeste doneren aan goede doelen van alle wereldburgers. 

Bergaf

Maar er is zoveel moois dat we delen. Gaan we terug naar de rijke geschiedenis van beide landen, dan vormden Nederland, België en Luxemburg vanaf 1815 tot 1830 het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Opmerkelijk is dat na de onafhankelijkheidsstrijd in 1830 het economisch razendsnel bergafwaarts ging met de economie. De Schelde werd afgesloten door de Nederlanden en was niet langer de toegangspoort tot de Belgische economie.

Staatsschuld

Mij persoonlijk gevraagd zou een goede bestuurlijke reorganisatie de geldverspillende Belgische economie veel goeds doen. Het land heeft een federale staatsstructuur die rekening houdt met de taalkundige diversiteit en kent Gewesten en Gemeenschappen, die elk hun budgetten en bevoegdheden hebben. Niet verwonderlijk dat een drastische ingreep nodig is om van het land met het hoogste begrotingstekort in de Eurozone, een financieel paradijs te maken. Belgen worden door de torenhoge staatsschuld geconfronteerd met een absurde inkomstenbelasting van een kleine 54 procent.

Joods Antwerpen

En da zijn er de 20.000 Joodse inwoners die Antwerpen rijk is. De eerste Joden vestigden zich acht eeuwen geleden en kwamen hier terecht door het pad te volgen van de internationale handelsroutes. De latere toestroom volgde na de Spaanse en daaropvolgende Portugese inquisitie in respectievelijk 1492 en 1536. Het zou tot minstens 1830 duren voordat al die Joodse nieuwkomers dezelfde Belgische Burgerrechten kregen.

Nederlandse Joden kenden dat voorrecht al sinds 1796 met het ‘Decreet over den Gelykstaat der Joden’. Zoals met veel zaken liepen Belgen ook achter deze ontwikkelingen aan. Later volgden uiteraard Joodse vluchtelingen uit Centraal- en Oost-Europa, die het karakter van de Joodse verscheidenheid compleet maakten. 

Diamanthandel

En eerlijk is eerlijk, wat een grote en unieke verscheidenheid van Joods leven trekt hier aan je netvlies voorbij. Het overgrote deel van de Joden zijn Chassidiem – streng orthodox – die in alle soorten en hoedanigheden aanwezig zijn. Het merendeel van de seculiere en traditionele Joden vertrok uit Antwerpen, sinds de klad kwam in de Antwerpse diamanthandel in het begin van deze eeuw- naar Israël en andere bestemmingen.

Het waren Joodse Nederlanders die na het instorten van de diamanthandel in Amsterdam, tegen het einde van de negentiende eeuw, met hun komst naar Antwerpen voor een enorme economische impuls zorgden. De in 1893 door Nederlanders opgerichte Bouwmeester Synagoge is een geweldig monument dat aan deze glorieuze tijd recht doet. Echt een bezoekje waard.

Graag ga ik in mijn volgende column verder in op de verscheidenheid en de kenmerken van Joods leven in België en Antwerpen in het bijzonder.