Een broer in Jeruzalem – boekrecensie

Carine Cassuto las het boek ‘Een broer in Jeruzalem’ en schreef er een stuk over. In essentie geeft het nieuwste werk van auteur Marja Vuijsje een goed beeld van de huidige situatie waar Joden in en buiten Israël zich in begeven en toe hebben te houden. ‘Een broer in Jeruzalem behandelt in feite een onmogelijke situatie’.

Een broer in Jeruzalem is precies dat. Journalist en schrijfster Marja Vuijsje boekstaaft in dit slanke boek de telefoongesprekken met haar oudere broer Wim in Israël. Zus Marja, die worstelt met het optreden van het Israëlische leger in Gaza, probeert een vergelijk met haar oudere broer te treffen. Maar die lijkt onbereikbaar voor haar suggesties en vermaningen.

Eigenlijk zijn Marja en Wim geen broer en zus. Ze delen dezelfde vader, Nathan – die Auschwitz overleefde omdat hij op een trombone speelt, althans dat denkt hij zelf – maar hebben een andere moeder. Wim, met twee Joodse ouders, overleeft de onderduik en Marja, met een niet-Joodse moeder, wordt na de oorlog geboren.

Links en rechts

‘Over vrijwel alles wat raakt aan de politieke toestand van de wereld in het algemeen en Israël in het bijzonder zijn we het oneens. Zijn gegroeide voorkeur voor Israëlische en Europese populisten die eensgezind ophitsen tegen moslimse Arabieren staat haaks op mijn aanhankelijkheid aan het linksige humanisme dat Nathan Vuijsje ons bijbracht’, schrijft ze. En dan is broer Wim, net als zo veel Israëli’s ook nog eens flink naar rechts opgeschoven. Wim, op zijn beurt, vindt Marja’s trouw aan klassiek-linkse idealen maar onnozel.

Bonte verzameling

Vuijsje beschrijft de telefoongesprekken met haar broer aan de hand van de liedjes die hij haar voorzingt. Want Wim, die als jongeman graag artiest had willen worden, repeteert voor een liedjesprogramma waarmee hij bij verzorgingshuizen langsgaat, al is hij niet begiftigd met veel zangtalent. Het is een bonte verzameling liedjes – van Ave Maria tot Yerushalayim Shel Zahav – dertien in getal, voor ieder liedje een hoofdstuk.

Afkeer

Een broer in Jeruzalem behandelt in feite een onmogelijke situatie. Marja, die ver weg in de diaspora woont maar vind dat ze een standpunt moet innemen en Wim, die decennialang in het leger heeft gediend en aan den lijve ondervindt hoe het is om in een overwegend Joods land te wonen temidden van islamitische landen. Wat ze wel delen is hun afkeer van de streng gelovigen die hun levensstijl aan de minder gelovige dan wel seculiere Israëli’s willen opleggen.

Exodus song

Maar meestal treffen broer en zus elkaar niet tijdens hun telefoongesprekken. Als Wim ‘The Exodus Song’ repeteert, het bekende liedje dat de gelijknamige film begeleidde, doet hij dat nietsvermoedend. Zus Marja denkt alleen maar aan het land dat allang zijn glans heeft verloren, dat de oorspronkelijke bewoners is ‘vergeten’ en steeds repressiever is gaan optreden.

‘De beginregels kunnen zo in de partijprogramma´s van extreemrechtse voormannen met plannen voor een Groot-Israël dat ‘from the river tot he sea’ is ontdaan van zijn Arabische bevolking’.

This land is mine, God gave this land to me
This brave, this ancient land to me

Ondertussen probeert de schrijfster haar linkse steentje bij te dragen. Ze loopt mee met de eerste Rode Lijndemonstratie in Den Haag, waar meer dan honderdduizend mensen aan meedoen en ze ondertekent het pamflet ‘Joden Zeggen Nee’. Dat is een initiatief van haar eveneens linkse collega Chaja Polak, die ageert ‘tegen de oorlog, tegen het vermoorden door geweld of honger van de Palestijnse burgers, en tegen de annexatiepolitiek in Gaza en de Westelijke Jordaanoever’.

Liefde

Zionisme, zo vindt Vuijsje, is een versleten vorm van negentiende-eeuws nationalisme. Ze is geen zionist en ook geen anti-zionist, maar kan zich het meest vinden in de woorden die Hannah Arendt aan een oude vriend schreef: ‘’Je hebt helemaal gelijk, ik word niet gedreven door ‘liefde’ van enige aard.

‘Ik heb nooit in mijn leven “liefde” voor een volk of een ander collectief gevoeld, noch voor het Duitse volk, noch voor het Franse, noch voor het Amerikaanse, niet voor de arbeidersklasse of wat dan ook. Ik houd alleen van mijn vrienden en de enige soort liefde die ik ken en waarin ik geloof is de liefde voor personen’.

Titel: Een broer in Jeruzalem
Auteur: Marja Vuijsje
Uitgeverij: Atlas Contact
ISBN: 9789045054834
Prijs: 22,99 euro