Europa verdeeld over conflict Israël en VS met Iran

Toen Israël en de Verenigde Staten op zaterdagochtend Iran aanvielen, werden veel Europese landen en de EU-leiding overvallen. Gehaast en op milde toon reageerde de EU-leiding op de ontwikkelingen, een lijn die Nederland volgde. Andere Europese landen – EU-leden en niet-EU-leden – pakten het anders aan. Een rondje Europa laat zien dat de verschillen groot zijn. Van pro-Israël – Tsjechië – tot anti-Israël – Spanje.

Europa was niet als geheel op de hoogte van wat er zaterdag in het Midden-Oosten zou gebeuren. De EU-leiding werd volgens Politico overvallen. EU-buitenlandchef Kaja Kallas zei op X dat de situatie ‘gevaarlijk’ was, terwijl de Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen stelde dat het ‘van het grootste belang’ is om meer escalatie te voorkomen. Ook Europarlementsvoorzitter Roberta Metsola drong aan op ‘terughoudendheid’.

Herhaling

Dat is hetzelfde wat Nederland daarna deed. Het kersverse minderheidskabinet van premier Rob Jetten (D66) koos voor een veroordeling van de aanvallen door Iran, maar riep op om de strijd te staken en terug te gaan naar de onderhandelingstafel. Ook zei zowel Jetten als minister Tom Berendsen (CDA) van Buitenlandse Zaken dat ‘terughoudendheid’ nodig was bij Israël, de VS en Iran.

Veroordeling

Vanuit België kwam een soortgelijke reactie. ‘De Iraanse aanvallen gaan door. Ik veroordeel ze in de sterkst mogelijke bewoordingen. Ik heb contact gehad met mijn collega’s in de regio en heb namens België mijn volledige solidariteit betuigd’, aldus de Belgische buitenlandminister Maxime Prévot (Les Engagés) op X. De ambassades in de regio staan klaar om Belgische burgers aldaar te helpen.

Drie landen

Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk trekken samen op. In een verklaring benadrukten de drie dat ze Teheran herhaaldelijk hebben opgeroepen te stoppen met het nucleaire programma en het ballistische raketprogramma in te beperken. Ook hebben ze Iran vergeefs gevraagd af te zien van destabiliserende activiteiten in de regio en Europa, en een einde te maken aan het geweld tegen de eigen bevolking. 

Onderhandelen

‘Wij hebben niet deelgenomen aan deze aanvallen, maar staan ​​in nauw contact met onze internationale partners, waaronder de Verenigde Staten, Israël en partners in de regio. We herhalen onze inzet voor regionale stabiliteit en de bescherming van burgerlevens’, aldus Berlijn, Parijs en Londen. Tegelijkertijd veroordeelden ze de Iraanse tegenaanvallen en riepen ze het regime op om te komen tot een ‘onderhandelde oplossing’.

Britse vliegtuigen

Later kwam er een extra verklaring van de Britse premier Sir Keir Starmer (Labour). Hij zei nadrukkelijk dat de Britten ‘geen rol’ spelen in de aanvallen. Tegelijkertijd veroordeelde hij het ‘afschuwelijke regime’ van Iran en stelde hij dat het ‘primaire doel’ van Washington is om te voorkomen dat Iran kernwapens zou krijgen. Starmer zei dat Britse vliegtuigen in de lucht waren in het kader van gecoördineerde defensieoperaties.

Spanje tegen Israël

In Madrid zocht premier Pedro Sánchez de media op. Hij veroordeelde niet Iran, maar de Amerikaans-Israëlische operatie als een ‘eenzijdige militaire actie die het risico met zich meebrengt een vijandigere wereldorde te creëren’. Sánchez leidt een coalitieregering met kleine extreemlinkse partijen die zeer anti-Israël zijn. Hij weigert daarom de lijn van Brussel en de grote drie te volgen.

Orbán en Babiš

Vanuit Midden-Europa kwam een uitermate pro-Israëlisch geluid. Zo zei de Hongaarse premier Viktor Orbán vierkant achter Israël en de VS te staan, wat werd bevestigd door de Tsjechische premier Andrej Babiš. Beiden houden er dezelfde mening qua Israël op na. Babiš zei zei dat Praag ‘achter onze bondgenoten staat’ en waarschuwde dat de nucleaire ambities van Iran en de ‘steun aan terrorisme’ Europa bedreigen.

Zelensky

Oekraïne ging eveneens vierkant achter Israël en de VS staan. President Volodymyr Zelensky prees de daadkracht van president Donald Trump en betoogde dat ‘wanneer er Amerikaanse vastberadenheid is, wereldwijde criminelen zullen verzwakken’. Volgens hem zou die boodschap in Moskou weerklank moeten vinden. Bovendien is Iran een bondgenoot van Rusland en levert het drones waarmee zijn land wordt bestookt.

Polen pragmatisch

De Poolse premier Donald Tusk zei dat Warschau de situatie nauwlettend in de gaten houdt en zich voorbereidt op ‘verschillende scenario’s’, eraan toevoegend dat Poolse burgers en het ambassadepersoneel in Teheran veilig zijn. Net als na 7 oktober 2023 en tijdens de twaalfdaagse luchtoorlog tussen Israël en Iran, wordt verwacht dat Polen zijn burgers op kwetsbare plekken in de regio snel evacueert.

Zweedse waarschuwing

In de Scandinavische landen is het terugslaan van Iran veroordeeld, maar ook daar is opgeroepen tot terughoudendheid en het opnieuw praten aan de onderhandelingstafel. De Zweedse premier Ulf Kristersson  
waarschuwde voor ;een ernstige escalatie’ en stelde dat het in het belang van Europa was dat Teheran ‘nooit in staat zal zijn kernwapens te ontwikkelen’. Hij riep ook op tot respect voor het internationaal recht. 

Ierse VN-gang

De Ierse president Catherine Connolly is bezorgd en wil de-escalatie. “De normalisering van oorlog, inclusief de willekeurige invasie van soevereine staten, is een weg die alleen maar leidt tot verwoesting en verlies van mensenlevens. Zoals de secretaris-generaal van de VN heeft gezegd, ondermijnt de escalatie van vandaag de internationale vrede en veiligheid, met mogelijk ernstige gevolgen voor burgers en de regionale stabiliteit.”

Rome en G7

Italië heeft aangekondigd dat de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU en de G7-landen overleg zullen voeren over de aanval van Israël en de Verenigde Staten op Iran. ‘Contact met onze partners vindt plaats tijdens de geplande bijeenkomsten op ministerieel niveau binnen zowel de G7 als de Europese Unie’, aldus een verklaring van het kantoor van de Italiaanse premier Giorgia Meloni. Wordt vervolgd.