Genocide-vonnis Myanmar baart Israël zorgen
Het Internationaal Gerechtshof houdt Myanmar – het voormalige Birma – verantwoordelijk voor het plegen van genocide op de Rohingya. De historische uitspraak is een belangrijke stap voor de slachtoffers, maar wordt in Israël met argusogen bekeken. Kan het vonnis de genocidezaak van Zuid-Afrika tegen Israël versterken? En zo ja, wat zijn dan de gevolgen? Voor Israël is het een waarschuwing dat het Hof niet alleen kijkt naar wat een staat met oorlogshandelingen zegt te willen bereiken.
In Den Haag vond donderdag een bijzondere uitspraak plaats: het Internationaal Gerechtshof (ICJ) oordeelde dat Myanmar genocide heeft gepleegd op de Rohingya, een islamitische minderheid in het land. Voor het eerst in de geschiedenis stelde het hoogste VN-gerechtshof een staat rechtstreeks verantwoordelijk voor het plegen van een genocide.
Zorgen
De uitspraak, die met negen tegen zes stemmen werd aangenomen, is niet alleen van betekenis voor de slachtoffers en het regime in Myanmar. Ook in Israël werd het vonnis nauwlettend gevolgd. Daar is bezorgdheid dat de juridische redenering van het ICJ gevolgen kan hebben voor de genocidezaak die Zuid-Afrika tegen Israël heeft aangespannen wegens de oorlog in Gaza.
Gambia
Maar wat houdt de zaak tegen Myanmar in? De rechtsgang werd in 2019 gestart door Gambia, met steun van de Organisatie voor Islamitische Samenwerking. Focus lag op de militaire operaties in 2017 in de deelstaat Rakhine. Het Myanmarese leger vermoordde toen duizenden Rohingya, pleegde op grote schaal seksueel geweld en verwoestte honderden dorpen.
Vernietigen
Ruim 700.000 mensen sloegen op de vlucht naar buurland Bangladesh. Inmiddels wonen daar ongeveer 1,2 miljoen Rohingya-vluchtelingen. Het regime van Myanmar hield vol dat het leger optrad tegen gewapende opstandelingen en dat er geen sprake was van genocide, maar het ICJ verwierp dat verweer. Op basis van getuigenverklaringen, onderzoeksrapporten en de omvang en systematiek van het geweld concludeerden de rechters dat het de bedoeling om een substantieel deel van de Rohingya-bevolking te vernietigen.
Gevolgen
Het ICJ oordeelde ook dat Myanmar de schendingen moet stoppen, verdachten moet onderzoeken en waar nodig vervolgen. Ook moet herhaling worden voorkomen en moeten slachtoffers schadevergoeding krijgen. Ook moet het regime maatregelen nemen die ‘een veilige, vrijwillige en waardige terugkeer van de gevluchte Rohingya mogelijk maken’. Over de precieze vergoeding volgt later een aparte beslissing.
Geen garantie
De uitspraak is definitief en juridisch bindend, maar de uitvoering ervan niet gegarandeerd omdat het ICJ geen eigen politiemacht heeft. Het militaire regime in Myanmar heeft de uitspraak ook als oneerlijk bestempeld. De Rohingya zien het vonnis als een historische erkenning. Het biedt ze een juridische basis om gerechtigheid en herstel te eisen. Een daadwerkelijke terugkeer naar hun dorpen zit er voorlopig niet in.
‘Gevaarlijk’
In december 2023 spande Zuid-Afrika bij het ICJ een zaak aan waarin het land wordt beschuldigd van ‘genocide’ in Gaza. Israël verwerpt die beschuldiging en stelt dat zijn militaire optreden gericht was en is op Hamas, niet op de Palestijnse bevolking. Volgens nieuwssite Ynet zijn hoge Israëlische functionarissen bezorgd over de uitspraak tegen Myanmar. Ze vinden het een mogelijk ‘gevaarlijk precedent’. Ook juridische deskundigen zien mogelijke gevolgen.
Zorgelijk
Professor Yuval Shany, internationaal rechtdeskundige aan de Hebrew University in Jeruzalem, vindt dat de uitspraak Israël zorgen moet baren. Vooral de manier waarop het Hof de genocidale intentie heeft vastgesteld, vindt hij relevant. De rechters beoordeelden niet over slechts één afzonderlijke militaire handeling, maar over het geheel van omstandigheden en gedragingen.
Andere kanten
Ook de schade die niet rechtstreeks uit dodelijk geweld bestaat, zoals ernstig lichamelijk en psychisch letsel bij Rohingya, kreeg in de uitspraak nadrukkelijk aandacht. Shany waarschuwt dat een bredere benadering als deze de juridische discussie over de definitie en bewijsvoering van genocide kan vertroebelen. In die zin hebben de rechters ‘ruim’ gekeken.
Anders
Alan Baker, voormalig juridisch adviseur van het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken, ziet juist belangrijke verschillen. Volgens hem kan de uitspraak niet direct op Israël worden toegepast. Hij benadrukt dat Israëls militaire doelstelling de bestrijding van Hamas is en niet de vernietiging van de Palestijnse bevolking. Wel erkent ook hij dat het vonnis gevolgen kan hebben voor de internationale rechtsgang.
Lessen
De belangrijkste les voor uitdager Zuid-Afrika en verdediger Israël is dat genocidale intentie niet uitsluitend hoeft te blijken uit expliciete bevelen of verklaringen. Ook het patroon van geweld, de omstandigheden waarin militaire operaties plaatsvinden en de behandeling van de burgerbevolking kunnen voor het Hof als gezamenlijk bewijs dienen. De rechtszaak loopt nog tot zeker 2029.
Onderzoek
Daarnaast houdt het Hof Myanmar afzonderlijk verantwoordelijk voor het niet voorkomen en straffen van genocide. Voor Israël betekent dit dat het onderzoek naar mogelijke misdrijven en genocidale uitlatingen van ambtenaren, militairen en bewindspersonen juridisch relevant kan zijn. Het Hof onderzoekt onder meer uitspraken van oud-defensieminister Yoav Gallant en huidig president Yitzhak Herzog.
Niet beslist
Desondanks is de uitkomst van de zaak tegen Israël hiermee niet beslist. De omstandigheden in Myanmar en Gaza verschillen en het vonnis tegen de junta in Birma is geen oordeel over Israël. De procedure tegen Israël bevindt zich bovendien nog in de schriftelijke fase. Zuid-Afrika moet uiterlijk 22 november reageren op het Israëlische verweer. En Israël krijgt vervolgens tot in mei 2029 om daarop te antwoorden.
Conclusie
Eén ding is duidelijk: de uitspraak over Myanmar heeft de juridische discussie over Gaza in een nieuwe dimensie laten komen. Voor de Rohingya betekent het een historische erkenning. Voor Israël is het een waarschuwing dat het Internationaal Gerechtshof bij de beoordeling van genocide dus niet alleen kijkt naar wat een staat zegt te willen bereiken, maar ook naar wat het handelen van een staat laat zien.
Waardeert u dit artikel?
Doneer hier dan een klein bedrag. Jonet.nl is een journalistiek platform dat zonder giften niet kan bestaan. Wij danken u bij voorbaat.
Wil je meer informatie of een hoger bedrag doneren? Ga naar jonet.nl/doneren






