Genuanceerd gesprek over academische vrijheid en Israël

In Den Haag hield het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) dinsdagavond een bijeenkomst over academische vrijheid, de institutionele boycot tegen Israëlische universiteiten en de rol van de wetenschap bij het oplossen van het Israëlisch-Palestijnse conflict. Het leverde een constructief debat op tussen een voor- en tegenstanders, waarbij het publiek naar alle argumenten luisterde. Toch liepen aan het einde van de avond mensen al dan niet boos weg. Een verslag.

Het gesprek over Israël en de Palestijnen is er sinds 7 oktober niet gemakkelijker op geworden, zegt journalist Geerten Waling, die mag modereren. Het is lastig dit debat op een respectvolle manier te voeren, benadrukt hij, maar dat is in de Glazen Zaal van de LJG-synagoge in Den Haag nadrukkelijk wel de bedoeling. Het is moeilijk voor mensen met totaal verschillende opvattingen om naar elkaar te luisteren, maar dat gaan we wel proberen te doen. Het CIDI vindt het nodig dit gesprek te voeren, want het is de enige manier om een stap verder te komen. Waling hoopt dat deze avond geen safe space wordt, maar wel een brave space.

Tegengestelde standpunten

Het CIDI heeft twee vooraanstaande academici met tegengestelde opvattingen uitgenodigd. Barak Medina is hoogleraar constitutioneel recht aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem, waar hij in het verleden tevens rector was. Hij gaat in debat met de Syrisch-Palestijnse hoogleraar sociologie Sari Hanafi, die werkzaam is aan het Center for Arab and Middle Eastern Studies in Beiroet en internationaal fellow van de British Academy. Hij werkt momenteel tijdelijk als Theme Group Fellow bij het NIAS in Amsterdam.

Gemiste kansen

Medina ziet in meerdere landen een cancelcultuur, waaronder in Nederland. Men zegt alleen Israëlische instituties te boycotten, maar in de praktijk gaat het ook om individuen. In veel landen is het inmiddels vrijwel uitgesloten dat er nog onderzoek wordt gedaan met wetenschappers uit Israël. Dat levert veel gemiste kansen op, want de wetenschap staat in dat land hoog aangeschreven. Er wordt in dit debat erg zwart-wit geredeneerd en men denkt niet meer zelf na over de hele kwestie van academische vrijheid, aldus Medina. Universiteiten kunnen op deze manier hun missie als forum voor publiek debat niet meer waarmaken.

Bredere rol

Hanafi ziet het omgekeerde. Hij vraagt zich af wat de rol van universiteiten is: het afleveren van zoveel mogelijk bedrijfskunde-studenten of het hebben van een bredere maatschappelijke rol? De institutionele boycot is volgens hem een goede zaak. Er is volgens hem sprake van ‘genocide’, het geweld van Israëlische zijde is alleen maar toegenomen en alle universiteiten in Gaza zijn met de grond gelijk gemaakt. Wat kun je dan nog doen, anders dan je ferm uitspreken? Medina denkt niet dat er sprake is van ‘genocide’, maar noemt het Israëlisch optreden in Gaza wel ‘verkeerd’ en ‘buitensporig’.

Positie universiteiten

Na een tijdje spitst het debat zich toe op de vraag hoe onafhankelijk Israëlische universiteiten zijn. Volgens Medina is er in het land nog steeds academische vrijheid. We moeten hoop houden: zolang deze er is, hebben de universiteiten een rol in het beschermen van de liberale democratie. Dan kunnen ze ook een rol spelen in het brengen van verandering. Hij vertelt dat zijn universiteit in conflict kwam met de regering-Netanyahu toen men een aantal Palestijnse studenten kosteloos liet studeren. De regering was daar tegen. Verdient onze instelling dan een boycot? vraagt hij zich af.

Maya Wind

Hanafi vindt van wel. In het boek Towers of Ivory and Steel van de Israëlische antropologe Maya Wind wordt volgens haar duidelijk dat Israëlische universiteiten medeplichtig zijn aan de onderdrukking van de Palestijnen. Daarom is het meest stevige statement noodzakelijk. Het systeem van bezetting en ‘genocide’ kan alleen met stevige externe druk stoppen, aldus Hanafi. Medina bekritiseert de manier waarop het boek van Wind wordt gebruikt: lezers nemen deze analyse simpelweg aan voor waar en hebben de Israëlische universiteiten niet om repliek gevraagd. Het interesseert hen kennelijk niet wat hun Israëlische collega’s van deze kwestie vinden.

Weglopers

Hanafi verwoordt overduidelijk niet het standpunt van de meerderheid van de aanwezigen en heeft veel woorden nodig om zijn punt te maken. Het publiek van zo’n zestig mensen luistert geduldig, wat dat betreft lukt de missie van het CIDI om er een constructief debat op de inhoud van te maken. Aan het einde valt een enkeling toch uit de toon: zo roept een vrouw dat er ‘helemaal geen genocide’ is.

Er lopen dan ook een paar mensen weg. Hanafi wijkt echter niet van zijn lijn en standpunten. Uiteindelijk krijgt hij ook bijval van Medina: je kunt over de situatie in de Palestijnse gebieden nu eenmaal van mening verschillen. Als dat niet meer besproken kan worden, maakt dat de uitweg uit het conflict alleen maar moeilijker.