‘Je uitspreken’ – column Esther Porcelijn

Het lijkt inmiddels onmogelijk om als schrijver, kunstenaar of artiest niet politiek geëngageerd te zijn. Iedereen moet zich uitspreken, anders zijn ze ‘schuldig’. Maar wat is dat ‘je uitspreken’ dan nog waard? Columnist Esther Porcelijn had zich ooit voorgenomen zich nergens over uit te spreken. Dat voornemen is mislukt. Toch wil ze een lans breken voor degene die zijn of haar mond houdt.

Ooit had ik me voorgenomen om nooit iets over Israël te schrijven. Ook in het dagelijks leven hield ik me op de vlakte over Dat Land. Ik studeerde in een stad waar amper Joden wonen, geen van mijn vrienden daar had andere Joodse vrienden.

Daardoor kwam ik regelmatig in de situatie terecht dat mensen mij vragen stelden over het Jodendom alsof ik ze allemaal kon vertegenwoordigen, en bij vragen over Israël leek de verwachting dat ik ieder moment zelf de Rode Zee in tweeën zou splijten om een pasklaar afgedroogd antwoord in het midden te leveren. Eerlijk gezegd zag ik mezelf niet als politiek geëngageerd schrijver en had ik lang het gevoel dat ik er niks van mocht vinden en er eeuwig te weinig vanaf zou weten.

Intern alarm

Mijn eerste golf onvermijdelijke positioneringsdrang vond plaats tijdens de ‘Stille Intifada’ van 2014, toen ik voor het eerst online de oneindige rijen haatdragende comments over Joden las – en, voor de duidelijkheid: nee, dus niet alleen over zionisten maar gericht aan Joden als groep. Maar ook toen bleven de gesprekken die ik erover voerde vooral met goede, Joodse en niet-Joodse, vrienden. Al wel was te voelen dat je een goed en een fout antwoord kon geven.

7 oktober

De tweede golf vond, uiteraard, plaats vanaf 7 oktober 2023. Natuurlijk voelde ook ik die onrust en angst die zoveel andere Joden voelden. Ik zocht mijn Joodse vrienden meer op dan ooit, we belden elkaar iedere dag en sommige dingen kon ik moeilijk met mijn niet-Joodse vrienden bespreken. Een eeuwenoud intern alarm ging af waarvan ik niet wist dat die in mij zat. Maar, een mens leest, houdt het nieuws in de gaten, praat met anderen, ziet hoeveel mensenrechten er geschonden worden, neemt de morele acrobatiek van sommige groepen waar, leest nog meer en probeert uiteindelijk over die eerste tribale oerreactie heen te stappen.

Mislukt

Ik ben in de zoektocht naar wat nog redelijk is behoorlijk van mening veranderd. Mijn inmiddels jarenoude voornemen om niet over Israël te schrijven is dus mislukt. Blijkbaar kan ik niet anders. Wel heb ik nog altijd veel begrip voor mensen die zich niet willen uitspreken. Zeker in een tijd waarin ‘je niet willen uitspreken’ voor sommige activisten gelijkstaat aan ‘dol zijn op kindermoord’. Ik voel mee met kunstenaars die gewoon kunst willen maken, dichters die alleen over de liefde willen schrijven en muzikanten die enkel leuke nummers willen maken. Zoals artiest Ed Sheeran.

Bijna gecanceld

Sheeran werd vorige week bijna gecanceld omdat hij zich weigerde uit te spreken over Israël-Gaza. De samenvatting: hij zou een stadiontour doen met rapper Macklemore in het voorprogramma. Macklemore deed bij een van de eerste shows uitspraken over de situatie in Gaza en riep onder andere ‘Free Palestine’. Dat vond een van de stadion-eigenaren, Robert Kraft, een probleem. Hij verbood Macklemore in zijn stadion op te treden.

Kraft is van mening dat Macklemore ‘antisemitische retoriek bezigt’. Hierna werd Macklemore geschrapt als voorprogramma van de hele tour. Ed Sheeran schreef alleen dat hij als artiest nooit een politiek standpunt inneemt. Vervolgens stapte zijn gehele band op, als steunbetuiging aan Macklemore.

Vermoeiend

Deze hele shitshow is aan alle kanten vermoeiend. Zowel de neiging van iedere artiest om zich uit te spreken als het feit dat het onmogelijk lijkt voor een artiest om dit niet te doen. Ook schaadt het alle Joden op aarde als een stokoude en stinkend rijke Joods-Amerikaanse stadion-eigenaar een uitspraak als ‘Free Palestine’ meteen als antisemitisch aanduidt. Hou op.

Het moet toch mogelijk blijven om muzikant te zijn die politiek engagement niet verweeft met de kunst? Van Sheeran wordt verwacht dat hij een Moeder Teresa is. Maar zelfs Moeder Teresa bleek geen Moeder Teresa, zo toonde journalist Christopher Hitchens aan.

Als iedereen die zich niet uitspreekt onmiddellijk als schuldig wordt gezien, wat is dat ‘je uitspreken’ dan nog waard? Hoe onderscheid je dat van de simpele angst om de fans of volgers te verliezen? In Rotterdam zijn er zelfs sportscholen die online getarget worden als ze nog geen standpunt over Israël hebben ingenomen.

Verbazing

Aan de andere kant valt het wel te begrijpen dat je het enorme podium, letterlijk en figuurlijk, wil inzetten om je inhoudelijke verhaal te verspreiden als je er ten diepste van overtuigd bent dat wat je te vertellen hebt het goede is.

In mijn geval gaat het niet om een podium. Ik verbaas mij gewoon steeds meer over reacties van sommige Joodse groepen en de zogenaamde heiligen die anderen een mening opdringen, en ik schrijf nu eenmaal graag over mijn ergernissen.