Premier Jetten kiest voor praktische Israël-koers

Het nieuwe kabinet kiest voor een pragmatische koers tegenover Israël en de Palestijnen. Wel heeft het de ambitie om de samenwerking tussen Nederland en VN-organisatie UNRWA snel te herstellen. Er moet meer hulp naar Gaza, zei minister-president Rob Jetten (D66) donderdag in de Tweede Kamer. Den Haag verwacht van Israël dat het meer voor Gaza doet. Ook moeten bepaalde ngo’s er weer in mogen. Er is ‘onvoorwaardelijke steun’ voor Nederlandse ngo’s, zoals Oxfam-Novib, aldus Jetten.

In het debat over de regeringsverklaring zei Jetten dat minister Tom Berendsen (CDA) van Buitenlandse Zaken Israël erop heeft aangesproken om de Gazanen nog meer te helpen. Tweede Kamerlid Stephan van Baarle (DENK) was echter ontevreden, want hij wil nu sancties tegen Israël en premier Benjamin Netanyahu, en eist een totaal wapenembargo. Ook eist hij Nederlandse erkenning van een onafhankelijke Palestijnse staat.

Praktisch

Die erkenning komt er niet. Premier Jetten zei te gaan voor laag hangend fruit en het praktisch te willen aanpakken door Nederlandse ‘ngo’s extra te ondersteunen’. “Noodzakelijke hulp voor de Palestijnen is nodig en dat is waar we ook in de VN mee bezig zijn,” aldus Jetten, die stelde nog steeds achter een tweestatenoplossing te staan en daarvoor de wedijveren.

Rode Lijn

Van Baarle liet een selfie-foto zien van Jetten van afgelopen zomer, die meeliep in de Rode Lijn-demonstratie tegen Israël. “Deze Rob Jetten die hier nu staat is nog geen schim daarvan,” zei de DENK’er, wijzend naar de foto. Hij beweert dat de premier de Palestijnen op dit moment in de steek laat en ook de mede-demonstranten teleurstelt.

Ondersteboven

Jetten stelde te hebben meegedaan aan de Rode Lijn-demonstraties en daarvan ondersteboven te zijn geweest, omdat hij zoveel verschillende Nederlanders tegenkwam. Opa’s, oma’s, kleinkinderen. Namens hen komt hij nu in actie voor meer hulp voor de Gazanen. Volgens Jetten gaat het om een rol die Nederland kan spelen in dit ingewikkelde conflict. Van Baarle bleef ontevreden.

Normale Israëli’s

“Ik had zo gehoopt dat Palestina erkend zou worden. Dit is blijkbaar wat macht met iemand doet,” zei de DENK-voorman, opsommend wat er volgens hem tegen Israël gedaan moet worden. Hij zei Jetten erop te blijven aanspreken. Jetten: “Het gaat ons allemaal om het leven van normale Israëli’s en Palestijnen, die in de afgelopen jaren meerdere keren door de internationale gemeenschap in de steek zijn gelaten.”

Ouwehand

We houden de lijnen naar Israël open, zei de minister-president, uitleggend dat beide landen een lange en speciale band hebben. Vervolgens kwam PvdD-voorvrouw Esther Ouwehand naar de interruptiemicrofoon, dei zei dat er ‘een genocide’ aan de gang is. Volgens haar komt dit kabinet niet voldoende in actie tegen Israël. Jetten stelde dat de regering de uitspraken van het Internationale Gerechtshof erkent.

Onvoldoende

Voor Ouwehand was het niet genoeg. “U doet maar een heel klein beetje, het minimale. Probeer hier nu niet aan de Kamer te verkopen dat, die paar stapjes die dit kabinet wel zet, dit is volstrekt onvoldoende.” Ze haalde progressieve Israëli’s aan, die vragen om hulp van buiten en internationale sancties tegen de Israëlische regering.

Albanese

Ook haalde Ouwehand de in haar ogen ‘lastercampagne’ tegen VN-vertegenwoordiger Francesca Albanese aan. Zij wil dat Nederlandse regering daar wat tegen doet. Jetten ging daar niet op in. Hij zegt dat de totale internationale gemeenschap in actie moet komen en dat Nederland een rol daarin speelt. Ouwehand wil meer maar krijgt het niet. “Die internationale druk, daar kiest dit kabinet niet voor.”

SGP-bijdrage

Premier Jetten herhaalde dat de internationale gemeenschap gezamenlijk moet optrekken. Hierna kwam SGP-leider Chris Stoffer naar voren, die sprak van Judea en Samaria waar het de West Bank betreft. “Israël verdient steun in die strijd tegen Iran. Het gaat niet alleen over dat land, maar ook over Hezbollah en Hamas en wat er is gebeurd op en na 7 oktober 2023.”

UNWRA

Stoffer heeft juist een amendement ingediend, samen met JA21, om de relatie met UNRWA af te bouwen, ‘omdat er een geur omheen hing dat er terrorisme is’. Kan Jetten garanderen dat er geen Hamas-terrorisme in UNRWA is? vroeg Stoffer. De premier zei geen terroristen te willen financieren en dat er veel onderzoeken naar de VN-organisatie zijn gedaan. Dat is volgens de D66-premier afdoende.

Extra stappen

GroenLinks-PvdA is eveneens kritisch. “Dit had Dick Schoof ook kunnen zeggen,” zei fractievoorzitter Jesse Klaver, die erkent dat niet alle eisen van de Rode Lijn-demonstratie kunnen worden ingewilligd, maar toch vind dat er ‘extra stappen’ tegen Israël moeten komen. Jetten zei dat er in de Tweede Kamer uiteenlopend over de stappen wordt gedacht. Het minderheidskabinet wil dat in de komende tijd eerst aanzien.

VVD dominant

“Waar jullie het met zijn drieën over eens waren, dat is de positie van de VVD en daar hebben D66 en het CDA zich bij neergelegd,” zei Klaver, die vroeg of de coalitiepartijen op dit thema vrij zullen zijn om te stemmen zoals ze dat willen. Volgens de minister-president leven er grote emoties rond dit onderwerp. “In de onderhandelingen hebben wij in alle rust gesproken over de vraag: wat is daar nu gaande?” doelend op Israël.

Vrije kwestie?

Afgesproken is dat de drie coalitiepartijen ‘in ieder geval wat gaan doen’, zei Jetten. Daar nam Klaver geen genoegen mee. Hij wilde alsnog weten of het dossier ‘Israël en de Palestijnen’ een vrije kwestie is voor kabinetspartijen. Jetten verwacht ‘een hele duidelijke inbreng’ vanuit de D66-, CDA- en VVD-fractie over dit onderwerp, maar sprak niet van een vrije kwestie.

SP helpt

Klaver kreeg in het debat rugdekking van de SP, die ook een onafhankelijke Palestijnse staat wil erkennen. Hij gaf een pluim aan het CDA, dat eveneens tot erkenning wil overgaan, net als D66. “Waarom wordt er dan niet erkend?” vroeg SP-leider Jimmy Dijk. Volgens Jetten is daar geen Kamer meerderheid voor en kijken alle drie de partijen toch anders tegen het dossier aan.

Christenen

Het kabinet gaat voor een tweestatenoplossing met twee vrije, veilige staten, aldus Jetten, die van Dijk te horen kreeg dit ‘doodzonde’ te vinden. Vervolgens nam ChristenUnie-leider Mirjam Bikker het woord. Zij begon over vervolgde christenen in het Midden-Oosten. Kan de minister-president die landen erop aanspreken op wat hier voor komt? Het antwoord van Jetten was ‘ja’. Voor Bikker kan het echter niet genoeg zijn.

Analyse

UNWRA is in Israël en daarbuiten omstreden. Niet alleen bleek uit onderzoek dat Hamas de VN-organisatie gebruikte en mocht gebruiken voor eigen doeleinden, maar ook staat UNWRA erom bekend anti-Israëlisch en anti-Joods onderwijs in de Palestijnse gebieden te faciliteren. De drie coalitiepartijen hebben desondanks besloten dat UNWRA alsnog wordt ondersteund door Nederland.

Anderzijds blijven extra maatregelen tegen Israël en de regering-Netanyahu uit, evenals het erkennen van een onafhankelijke Palestijnse staat – iets wat veel andere westerse landen vorig jaar hebben gedaan. In de onderhandelingen lag de VVD hierin dwars, waardoor het kabinetsbeleid weinig afwijkt dan dat van het vorige. Daarnaast kan Jetten zich niet te hard uitspreken over het dossier, omdat zijn kabinet geen meerderheid heeft.

Praktisch omgaan met het conflict tussen Israël en de Palestijnen ligt voor het kabinet-Jetten het meest voor de hand, omdat het geen automatische meerderheid heeft in het parlement en omdat het zo’n explosief dossier is. De tegenstellingen tussen partijen zijn op dit thema te scherp, waardoor een minderheidskabinet het zich niet kan permitteren erop uitgesproken te zijn. Immers, kant kiezen betekent mogelijk veel steun verliezen.