Kritiek op Netanyahu na onthulling deal VS-Iran

De Israëlische oppositie heeft grote bezwaren tegen de wijze waarop premier Benjamin Netanyahu de oorlog tegen Iran heeft aangepakt. Ook is er veel kritiek na het uitlekken van de contouren van de deal tussen Teheran en Washington DC, waar Jeruzalem buiten is gebleven. Niet dat laatste, maar vooral de uitgangspositie van Israël door dit memorandum is het punt van kritiek van de oppositie. Na de zomer zijn er verkiezingen in Israël.

In de afgelopen dagen werd bekend dat de VS en Iran een ‘memorandum of understanding’ of MOU zullen ondertekenen in Zwitserland. Waar de meeste media mee gingen in het spel over wanneer het zou worden getekend – op zondag of later – werd in Israël vooral gefocust op de inhoud van deze deal en de uitkomst ervan voor het land. Zoals het er nu naar uitziet komt Israël er niet goed van af.

Meningsverschil

De Israëlische media meldden dat de aanloop naar dit tussenakkoord – het is een memorandum waardoor de Straat van Hormuz weer open gaat en de wapens voorlopig zullen zwijgen, zodat er kan worden gewerkt aan een definitief vredesakkoord – alles behalve goed verliep. Zo was er een meningsverschil tussen Netanyahu en de Amerikaanse president Donald Trump.

Zeeblokkade

Israël wilde blijven doorvechten, maar de Verenigde Staten zocht naar een uitweg. Netanyahu zou zijn blijven volhouden dat het Iraanse regime niet te vertrouwen is, maar kreeg zijn gelijk niet van Trump, die van de oorlog af wil. Door de zeeblokkade zijn de energie- en brandstofprijzen ook in de VS omhoog gegaan, en in november zijn er tussentijdse verkiezingen. Er staat dus veel voor hem op het spel.

Libanon

Volgens recente berichtgeving was Trump zelfs boos op Netanyahu omdat Israëlische militaire acties in Libanon de onderhandelingen zouden hebben bemoeilijkt of vertraagd. De president zou hebben gezegd dat de premier met zijn optreden een bijna afgeronde overeenkomst in gevaar zou hebben gebracht. In ieder geval blijft Israël zich tegen een deal met Iran verzetten.

Uranium

Volgens Netanyahu en de regering is deze deal met het regime in Teheran te zwak en blijven cruciale veiligheidsproblemen bestaan. Een van de grootste zorgen is wat er gebeurt met Iran’s voorraad aan verrijkt uranium. Als het land die voorraad houdt of alleen al verdunt, zou het in de toekomst sneller kunnen opschalen naar een nieuw militair nucleair programma. Tegen die tijd is Trump weg en weet Israël niet waar het staat.

Kernwapens

Verder beschouwt Israël de Iraanse ballistische raketten als minstens zo belangrijk als het nucleaire programma. Zelfs zonder kernwapens kunnen zulke raketten Israël en andere landen in de regio raken. Critici zeggen dat het aankomende memorandum hier niet duidelijk over is. Ook zijn er geen duidelijke afspraken gemaakt over de financiering en bewapening van Iran’s vazallen zoals Hamas, Hezbollah n de Houthi’s.

Regime blijft

Ook zou Iran volgens gelekte informatie, sanctieverlichting krijgen en toegang kunnen krijgen tot bevroren tegoeden. Tegenstanders vrezen dat extra inkomsten uiteindelijk ook de militaire en regionale invloed van Iran zullen versterken. Tot slot is er het ayatollah-regime, dat in het zadel blijft en niet weggaat. Op die manier kan het land later opnieuw een dreiging vormen voor Israël.

Kritiek

Vanuit de oppositie in de Knesset, het Israëlische parlement, klinken al harde woorden over het memorandum en het handelen van Netanyahu in aanloop daar naartoe. In het najaar zijn er verkiezingen in Israël en Yair Lapid, een van de grootste oppositieleiders, zegt dat de premier nu echt moet vertrekken. Ook anderen eisen zij hoofd.

Mislukkingen

‘We moeten nog steeds hopen dat de berichten over de overeenkomst met Iran niet waar zijn, maar als dat wel zo is, dan is dit een van de meest schokkende mislukkingen in Israëls buitenlands en veiligheidsbeleid, en is dit volledig de schuld van Netanyahu’, schrijft Lapid op X. ‘Hij verkocht de Amerikanen een te optimistisch scenario, zonder hen de risico’s in kaart te brengen, en verloor hun vertrouwen midden in de oorlog’.

Omgang met VS

Lapid is kritisch over Netanyahu’s de omgang met de Amerikanen. ‘Hij slaagde er niet in de Amerikanen te overtuigen de Iraanse olie- en energie-installaties te bombarderen en sloot de kwestie niet van tevoren af. Hij slaagde er ook niet in de Amerikanen te overtuigen de kwestie van ballistische raketten in de overeenkomst, of zelfs maar in de onderhandelingen, op te nemen’.

Betekenis

Netanyahu zou volgens Lapid het afsluiten van de Staat van Hormuz, een mogelijkheid die jarenlang door analisten werd geopperd in het geval van een grote oorlog met Iran, tegenover de VS hebben gebagatelliseerd. ‘Hij hield geen rekening met de betekenis van de stijgende olieprijzen in de VS, slechts enkele maanden voor de congresverkiezingen’, aldus Lapid.

Golfstaten

Ook zou Netanyahu hebben verzaakt in zijn communicatiestrategie en de Golfstaten niet hebben meegekregen in de oorlog tegen Iran. ‘Hij blijft tegen iedereen zeggen: “We hebben het Midden-Oosten veranderd.” Het probleem is dat hij het, door nalatigheid, arrogantie, het ontbreken van een geschikt professioneel team en een oordeel dat door andere zaken werd beïnvloed, juist ten slechte heeft veranderd’.

Geen strategie

Netanyahu moet vervangen worden, aldus Lapid’s conclusie op X.com. Ook ex-generaal Yair Golan, de leider van fusiepartij Democraten – een samensmelting van de Arbeidspartij en Meeretz – heeft kritiek op de gang van zaken. Het leger vecht en de burgers betalen de prijs, aldus Golan, ‘maar Israël heeft geen strategie, geen initiatief en geen invloed op de realiteit om zich heen’.

Initiatief kwijt

Op X schrijft Golan: ‘Israëlische burgers zitten vanavond thuis, nadat het Commando Binnenlandse Zaken beperkingen heeft opgelegd en grote evenementen zijn afgelast. Ze wachten af. Misschien lanceert Iran raketten. Misschien zullen de VS dat afschrikken. De Israëlische regering heeft geen enkele invloed. Zo ziet een land eruit dat het initiatief kwijt is’.

Premier moet weg

Onder Netanyahu heeft Israël zijn invloed en afschrikkingsvermogen verloren, aldus Golan. ‘Netanyahu is het probleem; hij kan niet langer premier blijven. De Israëlische burgers verdienen het niet om de schade te dragen die hij aanricht. Wij zullen deze falende regering vervangen, ons afschrikkingsvermogen herstellen en Israël zijn initiatief en veiligheid teruggeven’. De verkiezingen zijn na de zomer.