Kritiek op NOS en Van Oers om uitleg-video Israël

Het gebeurt al een paar jaar: omroepen die uitleg-video’s maken en zo allerhande ‘moeilijke’ onderwerpen makkelijk maken voor een jong en breed publiek. Israël is zo’n onderwerp, dat met regelmaat wordt opgepakt. Emil van Oers van NOS op 3 maakt een uitleg-video voor de jeugd en daar is veel kritiek op, onder meer vanwege sluimerende complottheorieën en verkeerde informatie over de feiten.

Van Oers, die bekend staat om zijn suggestieve stijl, werd geholpen door onder andere wetenschapper Peter Malcontent – die in de media optreedt en kritiek oogst, onder meer omdat hij nog nooit in Israël en de Palestijnse gebieden is geweest – en Daisy Mohr, correspondente voor de NOS in Libanon, heeft meegeholpen. Zij krijgt de kritiek bias en eenzijdigheid te hebben als het om Israël gaat. Haar collega Lennart Swolfs heeft ook geholpen. Hij is momenteel de NOS-man in Israël en de Palestijnse gebieden.

Misleiding

‘Er bestaan beproefde tactieken om nieuwsconsumenten een bepaalde richting op te sturen. In veel Israëlverslaggeving zien we deze tactieken terug: het weglaten van relevante informatie, suggestief taalgebruik, het niet tonen van verschillende visies en het zorgvuldig doseren van onjuiste informatie. In deze NOS op 3-video gaat geen halve minuut voorbij zonder dergelijke zaken’, schrijft Maaike van Charante.

Analyse

De schrijfster en opiniemaker heeft op haar site een analyse gemaakt die de video van Van Oers volgt. Volgens haar verspreidt de NOS complottheorieën met de uitleg-video. ‘In deze video hoort u niets over het terrorisme waar Israël al decennia mee te maken heeft. De talloze aanslagen door de PLO, de bloedige intifada’s, de raketten van Hezbollah en Hamas, de zelfmoordaanslagen, ze lijken allemaal niet te bestaan’. 

Herzl

De grootste uitglijer maken de makers met het volgende: ze beweren dat Theodor Herzl, de bedenker van het zionisme, perse een ‘Groot-Israël’ wilde hebben dat van de Eufraat tot de Nijl zou strekken. Dat strookt met een complottheorie dat Herzl dit uit de Bijbel zou hebben overgenomen, terwijl hij in werkelijkheid Palestina of Argentinië als mogelijke plekken voor een Joodse staat noemde. Ook Oeganda kwam in beeld.

Absurd

Van Charante: ‘De gedachte alleen al dat dit kleine landje Libanon, Jordanië en grote delen van Syrië, Egypte, Irak en Saoedi-Arabië zou willen veroveren, is absurd. Dat vinden de Israëli’s ook, dus bij de partijen die kans maken op een zetel is er niet één die dit in zijn programma heeft. Ook Smotrich en Ben Gvir niet. Die willen hooguit Gaza en de Westbank annexeren, wat in Israël al vrij extreem wordt gevonden’.

Teheran

De NOS toont een landkaart met het gebied dat Israël zou willen hebben. Links in de hoek staat ‘Middle East Political and Economic Institute (MEPEI)’. Dit instituut organiseert conferenties met het Iraanse regime, bracht met de Iraanse ambassade een boek uit, en is doorgeefluik van berichten van het regime, dat sinds 1979 de complottheorie van Groot-Israël promoot.

Protocollen

Een in Teheran verschenen herdruk van De Protocollen van de Wijzen van Sion (1985) bevatte een kaart, de ‘Droom van het zionisme’, die verdacht veel lijkt op de kaart van NOS op 3, schrijft Van Charante. Dat boek draait om de vermeende kwaadaardige Joodse ‘machtshonger’ en dat Joden de wereld zouden beheersen. Het boek is in het Midden-Oosten erg geliefd.

Wegkijken

Van Charante: ‘De NOS bedankt op YouTube drie NOS-correspondenten voor het meelezen met het script en hun kritische feedback. Daisy Mohr, David Poort en Lennard Swolfs kennen het Midden-Oosten goed. Dat dit antisemitisme hun aandacht niet trok, of niet tot ingrijpen leidde, roept de vraag op hoe de eindredactie hier is verlopen’. Zij vraagt zich af hoe lang bestuurders, politici, toezichthouders en media nog willen wegkijken van dit soort producten die de NPO produceert.

Over Van Oers

Zoals gezegd is er vaker kritiek op Van Oers. Wie is hij? Emil van Oers is journalist en presentator bij de NOS. Hij rondde in 2010 de master Journalistiek in Groningen af en begon daarna als stagiair bij Journaal op 3, een jongerenprogramma van de NOS. Hij werkte er als redacteur, verslaggever en presentator, en groeide vervolgens door om sinds 2015 bij opvolger NOS op 3 te gaan werken.

Kort door de bocht

De kritiek is vooral dat Van Oers niet alleen informatie geeft, maar door zijn intonatie, timing en formuleringen de kijker richting een bepaalde interpretatie zou sturen. Ook doet hij aan framing, zo is de kritiek, en zou hij zorgen voor sterk associatieve montages. Zijn stijl met korte zinnen, directe vragen, ironische blikken, snelle montages, kaartjes en beelden maakt hij complexe onderwerpen toegankelijk, maar zorgt ook voor het fenomeen kort door de bocht.

Slecht

De critici verwijten Van Oers dat de NOS-video over Israël niet uitsluitend uitlegt, maar de kijker ook stuurt. Volgens hen worden Bijbelse teksten, ideeën van vroege zionisten, uitspraken van Israëlische politici en actuele gebeurtenissen te makkelijk op een hoop gegooid. Daardoor wordt de indruk gewekt van een samenhangende Israëlische expansieagenda, terwijl belangrijke historische nuances en tegengeluiden slecht worden belicht.