#METOO in de Oudheid – column Shoshanna de Goede

Elk jaar met Poeriem verkleden duizenden meisjes zich als koningin Ester – het loyale Joodse meisje dat na een parade werd uitgekozen en gedwongen werd om de nacht door te brengen met de koning (want zo ging dat in die tijd), waarna ze koningin werd en vervolgens haar volk redde van de ondergang door smeekbedes aan haar man en het buitenspel zetten van de slechte adviseur van de koning. Misschien niet het verhaal volgens de overlevering, maar alles is een kwestie van interpretatie.  

We weten niet veel van het karakter van Ester, behalve dat ze ‘mooi’ (2.7) en ‘gehoorzaam’ (2.10) was. Waarmee met twee woorden glashelder wordt gemaakt wat destijds de belangrijkste eigenschappen voor een vrouw waren om hogerop te komen. Immers, de vorige koningin – Washti – was ongetwijfeld ook een schoonheid, maar gehoorzaam was zij niet. Toen de koning haar op een feestje – waar de drank rijkelijk vloeide en zijn testosteron en dat van zijn aanwezige vrienden alle zuurstof in de ruimte liet verdampen – vroeg om voor hen te dansen, bedankte de koningin daar voor. Ze vond het vernederend om te moeten dansen voor een stel dronken kerels; iets waar we in deze tijd alle begrip voor zouden hebben. Hoewel we de beelden kennen van een jonge feestende Máxima, zou haar man het nu niet in zijn hoofd halen om van haar te vragen om dit op commando te doen. Pardon: eisen. Want de dans is puur en alleen bedoeld om de heren te behagen en hen te laten zien wat een toffe chica de koning had gescoord.

Washti weigert zich in deze rol te schikken. Niemand schiet haar te hulp. Niemand twittert iets dat de koning beschaamt. De consequenties van de weigering zijn enorm. Ze heeft de koning publiekelijk afgewezen, wordt verklaard tot persona non grata en afgeserveerd als oud vuil.

Poeriem is niet alleen het verhaal over de heroïsche redding van het Joodse volk van de ondergang. Het is ook een verhaal over man-vrouw verhoudingen in een andere tijd.
Vrouwen waren totaal ondergeschikt en hadden niets over hun leven te zeggen. Hoge heren konden straffeloos beschikken over hun levens en die inzetten hoe het hen uitkwam. Gezien de beerput die recent is opengetrokken, is dit nog altijd een heel actueel en urgent verhaal. De systemen waar Washti en Ester mee te maken hadden, bestaan nog altijd. Zie The Voice of Holland, Jeffrey Epstein, Ajax – de lijst wordt alleen maar langer. De wereld waarin wij leven en de grote bedrijven waar wij voor werken, zijn gedefinieerd door mannen. Het gebrek aan evenwicht en macht heeft vrouwen lang laten denken dat ze te klein en machteloos waren om het systeem te bevechten.

In alle opzichten staan we nu op een kantelpunt. Er is zoveel onvrede en mensen pikken de onderdrukking simpelweg niet meer. Er is een besef dat het wel degelijk zin heeft om je mond open te trekken. In een andere vorm zien we dat nu ook in Oekraïne. In alle ellende die het gevolg is van de Russische inval in Oekraïne zie ik daar ook een eigentijds Poeriemverhaal. Picture this: een Joodse president (Volodymyr Zelensky) die zijn niet-Joodse landgenoten probeert te redden van een agressieve grootmacht en zijn niet-Joodse echtgenote Olena die hem steunt. We weten niet hoe dit afloopt, maar hoe dan ook hebben Zelensky en Zelenska laten zien hoe je waardig voor jezelf op kunt komen, zelfs als de tanks in colonnes op je afrijden. Hun moed en standvastigheid zijn een baken voor deze tijd. Laten we hopen dat zij, net als Ester, hun volk en daarmee de wereld kunnen redden.

Als ik een dochter zou hebben en ze zou ermee instemmen, dan ging zij dit jaar met Poeriem verkleed als Washti. Of als Olena.

Lees ook:
Hoe behouden we onze menselijkheid? – column Shoshanna de Goede
‘In het Jodendom is het stellen van vragen misschien wel belangrijker dan het geven van antwoorden. En, boy o boy, wat nodigt deze tijd uit tot het stellen van vragen. Wie ben je, waar sta je voor en waar ga je naartoe? Op wie vertrouw je? Volg je je gevoel of je ratio? Heb je moeite met mensen die anders denken dan jij? Waarom is dat eigenlijk? Is de weg van de minste weerstand ook de juiste weg?..’

Deze column is mede mogelijk gemaakt door Stichting Maror.