Netanyahu wil andere onderzoekscommissie ‘7 oktober’

Nu de oorlog in Gaza zo goed als afgelopen lijkt, bereidt Israël zich voor op het instellen van een onafhankelijke staatscommissie die de aanloop naar en het voeren van de oorlog onderzoekt. Dit gebeurt in de traditie van de Staat Israël: na alle oorlogen was er een dergelijke staatscommissie. Alleen probeert premier Benjamin Netanyahu de kaders nu te verleggen. Er is een nieuwe wet in de maak die benoeming door de rechtelijke macht van commissieleden aan banden legt en voor een ‘brede commissie’ zorgt.

In Israël is gesteggel ontstaan in aanloop naar het opzetten en benoemen van de onafhankelijke staatscommissie die de oorlog in Gaza van na 7 oktober 2023 moet onderzoeken. Waar normaal gesproken een dergelijke onderzoeksgroep door het hoofd van het Hooggerechtshof wordt ingesteld, bereidt de ultrarechtse coalitieregering van Netanyahu nu een wet voor om dit anders te doen.

Politiek aan zet

Als het aan de regeringspartijen ligt, is het straks niet de rechtelijke macht maar de Knesset – het Israëlische parlement – die de leden van de onderzoekscommissie aanwijst. Volgens critici is onafhankelijkheid van de groep dan niet langer gegarandeerd, omdat coalitiepartijen bevriende personen naar voren zullen schuiven. Daardoor kan moeilijk nog kritisch en eigenstandig onderzoek plaatsvinden.

Ruimer

Het onderzoek moet tevens worden verruimd, vindt premier Netanyahu. Zo zei hij maandag dat een politiek benoemde onderzoekscommissie naar de tekortkomingen rond de invasie van 7 oktober 2023, maar ook naar de Oslo-akkoorden van 1993, de terugtrekking uit Gaza in 2005 en de protestbeweging van 2023 tegen de hervormingsplannen van de huidige regering op het gebied van justitie onderzoek moet doen.

Initiatiefwet

De huidige wetgeving voor staatsonderzoekscommissies voorziet niet in zo’n opzet en ruimere kaders. Het wetsvoorstel, een initiatiefwetsvoorstel van Likud-parlementslid Ariel Kallner, zal woensdag de Knesset in eerste lezing worden behandeld. In totaal moet een nieuwe wet in drie lezingen door het parlement gaan, waarna die nog kan worden getoetst in een rechtsgang bij het Hooggerechtshof.

Misleiding

Oppositieleiders hebben de pogingen van de Netanyahu-regering om een ​​nieuw onderzoeksmechanisme in te stellen in plaats van een staatsonderzoekscommissie, veroordeeld. Oppositieleider Yair Lapid (Yesh Atid) zegt dat het wetsvoorstel bedoeld is om ‘de waarheid te verbergen’ en het Israëlische publiek te misleiden. Het voorstel van Kallner voorziet dat minstens tachtig van de 120 Knessetleden de commissie moeten benoemen.

Dit betekent dat de voorgestelde commissie op zijn minst steun van de oppositie nodig heeft om te worden benoemd. Als de oppositie, zoals verwacht, weigert een voorgestelde commissie te steunen, kunnen de coalitie en de oppositie een gelijk aantal commissieleden benoemen. En als de oppositie het proces volledig boycot, zoals aangekondigd, moet Knesset-voorzitter Amir Ohana (Likud) uiteindelijk alle commissieleden uitkiezen.

Strijdbaar

Volgens Netanyahu heeft een benoeming van de onderzoekscommissieleden door de hoogste rechter van het land onvoldoende draagvlak bij ‘het volk’. Hij is strijdbaar. “Ik zeg tegen de oppositie: ga je gang. Breng alle experts in die je wilt, stel alle vragen die je wilt, onderzoek wie je wilt, inclusief mij. Alle kwesties zullen zonder uitzondering worden onderzocht. De politieke, de veiligheids-, de inlichtingen- en de juridische aspecten: alles.”

IDF-onderzoek

Ondertussen is het Israëlische leger (IDF) al klaar met het eigen onderzoek naar haar handelen in aanloop naar 7 oktober 2023. Daaruit blijkt dat er tekenen waren van een grootschalige aanval van Hamas op 7 oktober, maar dat die signalen de legertop nooit hebben bereikt. Dat schrijft The Times of Israel op basis van uitspraken van legerchef Eyal Zamir. Hij geeft aan dat momenteel wordt gekeken hoe hier lering uit getrokken kan worden.

Peilingen

Terug naar de discussie over de staatsonderzoekscommissie. Uit opeenvolgende opiniepeilingen blijkt dat het grootste deel van de Israëlische bevolking voorstander is van een staatsonderzoekscommissie die volledig door de hoogste rechter, Yitzhak Amit, wordt benoemd, of samen met zijn conservatieve vicepresident Noam Sohlberg. Beide opties zijn door Netanyahu uitgesloten.

Doodvonnis

Inmiddels spreekt oppositieleider Lapid van een commissie die de waarheid zal verhullen. “Degenen die direct verantwoordelijk zijn voor de ramp [7 oktober, red.] zullen een doofpotcommissie instellen met als enig doel hen vrij te pleiten. Dat zal hen niet helpen. Ze zijn schuldig,” verklaarde Lapid. “Deze commissie is niet bedoeld om de waarheid te onderzoeken; ze is bedoeld om de waarheid te verbergen.”

Rookgordijn

Lapid noemt de beoogde commissie ‘een doodvonnis voor de waarheid’. “Politici zullen die commissie controleren en haar doel is om getuigenissen te verdraaien, bewijsmateriaal te vernietigen, het publiek te misleiden en te verwarren.” Anderen spreken van een rookgordijn, vooral door het onderzoek dat Netanyahu wil laten doen naar de periode vanaf 1993.

Mechanisme

Sinds de oprichting van de Staat Israël is er na iedere oorlog een staatsonderzoekscommissie geweest die het handelen van de regering in oorlogstijd tot op de bodem uitzoekt. Dit mechanisme is er ter controle van de regering: in tijden van oorlog worden immers vaak snel beslissingen genomen waarin het parlement niet zomaar kan worden gekend. De democratische legitimatie van de Staat Israël kan zo op de helling komen.

Verantwoording

Alle oorlogspremiers legden tot nu toe verantwoording af bij een staatscommissie. Premier Ehud Olmert kwam na de oorlog tegen Hezbollah van 2006 in de problemen. Ook was er premier. Golda Meir, die na de Jom Kippoeroorlog het veld moest ruimen omdat zij fouten had gemaakt. Vooral het feit dat Israël zich door haar Arabische buren op Grote Verzoendag had laten overvallen deed de deur dicht.

Golda en Bibi

De casus van Meir in de jaren zeventig is vergelijkbaar met die van Netanyahu nu: beide premiers werden op een Joodse feestdag overvallen door de vijand met alle gevolgen van dien. In het geval van Meir stond het voortbestaan van Israël op de helling en in het geval van Netanyahu werden meer dan 1.200 burgers en buitenlanders afgeslacht terwijl de staat hen niet kon beschermen, waarna er een grote, bloedige oorlog op volgde.