‘Niets nieuws onder de zon’ – boekrecensie

Er is een nieuw boek over Anne Frank op de markt. Jonet.net vroeg daarom columnist en Anne Frank-deskundige David Barnouw om het te lezen. ‘Anne Frank, schrijfster’ is helaas niets nieuws onder de zon, concludeert de recensent. ‘Een groot probleem met deze studie is dat de auteurs van alles aannemen, soms onder voorbehoud: ‘het kan zijn dat’.’

Vier jaar geleden maakte het Huygens Instituut bekend dat zij alle teksten van Anne Frank online had gezet, zodat we ‘haar ontwikkeling als schrijfster’ op de voet (konden volgen). Het eerste was waar, zij het dat om copyright-redenen deze online teksten niet in Nederland zichtbaar waren. Het tweede was onwaar, want bijna veertig jaar geleden, in 1986, verscheen bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie De Dagboeken van Anne Frank.

Hierin was per pagina te zien wat Anne in haar eerste dagboek had geschreven, in haar herschreven versie en in het in 1947 uitgegeven boek Het Achterhuis. De lezer kon zo op vrij eenvoudige wijze deze versies met elkaar vergelijken en haar schrijf carrière volgen. De NIOD-publicatie heeft het tot zeven drukken gebracht, met een oplage van meer dan 50.000 exemplaren.

Ingenieus

Kortgeleden maakte het Huygens instituut bekend – Het Parool 12 november 2025 – dat zij nu lieten zien hoe ingenieus Anne te werk ging en dat ze dat door ‘tekstvergelijkend onderzoek gedaan hebben.’ Weer geen woord over de al lang bestaande NIOD-uitgave.

Thans is er de studie Anne Frank, schrijfster verschenen, van dezelfde Huygens-onderzoekers. Nu kunnen ze er niet onderuit om te verwijzen naar de wetenschappelijke NIOD-versie, zij het pas op pagina 22. Er vallen in deze studie zware termen over het schrijverschap van een 14-/15-jarig meisje: ‘vertelstrategie’, vorm van zelfcensuur’, ‘Annes schrijfproces’, literaire strategieën en technieken’  en ‘literaire vrijheden. Dit alles om te bewijzen dat de herschreven versie van Anne, die nog niet af was toen het arrestatieteam binnenviel, haar echte eindversie is.

Ze noemen die versie dan ook Het Achterhuis, hetgeen verwarrend is, omdat het in 1947 verschenen boek ook zo heet. Maar ja, de Anne Frank Stichting heeft het ook over het Achterhuis, als zij de onderduikplek bedoelen. Er zijn nu dus drie Achterhuizen, als u het nog kunt volgen.

Onder voorbehoud

Een groot probleem met deze studie is dat de auteurs van alles aannemen, soms onder voorbehoud: ‘het kan zijn dat’. Maar dat Anne, als ze overleefd had, geheel andere beslissingen genomen zou hebben, nog een keer herschrijven of zelfs verbranden, komt niet naar voren.

Alles wat naar voren komt, van het hoofdstuk ‘Een dagboek als vriendin’ tot ‘De publicatie van Annes dagboek/Het Achterhuis’, kun je herleiden uit de NIOD-uitgave en Verhaaltjes, en gebeurtenissen uit het Achterhuis. Cady’s leven. Wij (ik was een van de samenstellers van de NIOD-uitgave) hebben er toen voor gekozen alleen Annes teksten weer te geven en ons te onthouden van welke inhouds- of schrijfanalyse dan ook.

Lezers zijn onzes inziens best in staat om zelf te oordelen of Anne ‘een talentvol schrijfster met een gelaagd veelzijdig oeuvre is’ of  gewoon een geslaagde dagboekschrijfster.

Titel: Anne Frank, schrijfster
Auteur: Peter de Bruijn & Elli Bleeker
Uitgeverij: Walburg Pers
ISBN: 9789464566369
Prijs: 17,50 euro