‘Overwinningsnederlaag voor Netanyahu’

De Likudpartij van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft bij de parlementsverkiezingen van dinsdag zetels verloren, maar blijft volgens de exitpolls toch de grootste. Op het moment van schrijven van dit artikel, met ruim een kwart van de stemmen geteld, komt Likud tussen de 27 en 29 zetels uit. Zijn belangrijkste uitdager, Gadi Eisenkot (Yashar), zou 21 zetels halen. Als dit de uitslag wordt, krijgt Netanyahu in de formatie het initiatief.

Bij elkaar genomen laten de exitpolls zien dat het rechtse blok van Netanyahu en de Joodse oppositiepartijen beiden rond de 51 zetels schommelen. De Knesset – het Israëlische parlement – telt in totaal 120 zetels. Het derde blok met Arabische partijen komt uit op circa achttien zetels. Zowel het kamp van Netanyahu als dat van de Joodse oppositiepartijen heeft gezworen om niet met de Arabieren samen te werken.

Opkomst hoog

De verkiezingen werden op dinsdag in Israël gehouden. De opkomst was met ruim 77,7 procent aan de hoge kant – in 2022 kwam ongeveer 71 procent opdragen – maar dat heeft geen heldere uitslag opgeleverd. Duidelijk is dat Netanyahu een overwinningsnederlaag lijdt: zijn partij verliest, maar blijft de grootste. Met de andere rechtse partijen kan Netanyahu echter geen meerderheid vormen.

Grootste partij

Middenin de nacht arriveerde Netanyahu op het campagne-hoofdkwartier van de partij om zijn achterban toe te spreken. Hij riep de overwinning uit en stelde dat er nog meer zetels bij komen voor Likud. “Wij zijn de grootste partij van Israël!” Ook riep hij op om ‘een sterke rechtse regering’ te vormen en waarschuwde hij voor de vorming van een regering die afhankelijk is van de Arabische partijen.

Patstelling

Volgens Netanyahu zijn de Arabische partijen tegen Israël. Hij beschuldigde hen ervan Israëlische soldaten aan te vallen en het bestaan ​​van de Staat Israël te betwisten. Zijn opmerkingen gaan direct in op de patstelling die velen momenteel zien: geen van de blokken van de Joodse partijen heeft meer dan zestig zetels gehaald. Ze moeten gaan samenwerken of naar de Arabische partijen kijken om een meerderheid te vormen.

Eisenkot

Ook Yashar-leider Eisenkot zei tegen zijn aanhang dat hij zijn uiterste best zal doen om een regering zonder Arabische partijen te vormen. Hoewel hij een fel tegenstander van Netanyahu is, ziet ook hij die partijen als een gevaar voor de toekomst van Israël. De exitpolls zijn nog geen einduitslag, aldus Eisenkot, die toch de overwinning claimde door te zeggen dat ‘het volk’ duidelijk heeft gesproken.

‘Stabiele regering’

Eisenkot: “Netanyahu staat vanavond tegenover een zionistische, nationale meerderheid die groter en sterker is dan zijn eigen meerderheid. Een doorslaggevende meerderheid onder het grote publiek, en onder degenen die dienen en werken.” Hij wil alle Israëliërs vertegenwoordigen. De beslissing van ‘het volk’ zal hij uitvoeren zodat er een stabiele regering komt.

Interim-premier

Daarnaast stelte Eisenkot: “Vanavond wil ik me rechtstreeks richten tot alle hoofden van de veiligheidsdiensten en de ambtenarij. Netanyahu is een interim-premier, zonder mandaat en zonder het vertrouwen van het publiek. Vergeet niet dat u alleen de staat en de belangen van de Israëlische burgers dient. Houd stand tegen elke poging om u onder druk te zetten. U kunt rekenen op mijn volledige steun.”

Aanval

“En waag het niet om de veiligheid van Israël voor je eigen politieke doeleinden te gebruiken,” zei Eisenkot tegen Netanyahu, doelend op het nieuws dat Israël samen met de VS een nieuwe, grootscheepse aanval tegen Iran aan het voorbereiden is voor na de tussentijdse verkiezingen in Amerika. Hij spoorde Netanyahu aan zijn nederlaag toe te geven en af te treden.

Hoe nu verder?

Als geen van de twee Joodse blokken een meerderheid van 61 Knessetzetels behaalt, wordt de formatie in Israël moeilijker dan verwacht. In dat geval moeten partijen van blok wisselen om een meerderheid te vormen. Netanyahu hoopt op overlopers. Ook is een regering van nationale eenheid een optie. Daar zouden de grootste partijen dan in kunnen, mogelijk aangevuld met kleinere.

Om een regering van nationale eenheid mogelijk te maken moeten ego’s, belangen en beloften opzij worden gezet. In dat geval moeten de rivalen Netanyahu en Eisenkot met elkaar gaan samenwerken, en komen er andere partijen bij die een ook afkeer van van de premier hebben, zoals de combinatie B’Yachad van Naftali Bennett en Yair Lapid, en Y’israel Beiteinu van Avigdor Liberman.

De Arabische partijen zijn vooraf door alle Joodse partijen uitgesloten van deelname aan een regering. Echter, op papier staat niets een vorm van samenwerking in de weg. Deze vier partijen zijn aanzienlijk gegroeid door de hogere opkomst. Volgens analisten zouden er minder Arabische burgers zijn opgekomen als deze rechtse regering van Netanyahu er niet gezeten had.

Zodra de uitslag definitief is, is het aan president Yitzhak Herzog om een informateur aan te wijzen. Zoals het er nu naar uitziet dat dat zittend premier Netanyahu zijn.