Sjoerdsma geeft UNRWA-fout toe, rechtse partijen niet blij

Opnieuw ging het donderdag in de Tweede Kamer over UNRWA en de wijze waarop minister Sjoerd Sjoerdsma (D66) voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking inzake heeft gehandeld. Het was niet goed en ik heb dat onhandig gedaan, aldus de bewindspersoon, die nog niet zeker is van steun voor zijn begroting. Vorige week ontstond ophef nadat Sjoerdsma probeerde extra geld voor UNRWA alsnog in zijn begroting te stoppen.

“Ik heb een begroting geerfd van een vorig kabinet,” zei Sjoerdsma, die zei daarom geen gelegenheid te hebben gehad om er inhoudelijk over te spreken met partijen in de Tweede Kamer. “Ik heb besloten om deze begroting in de lijn van het vorige kabinet door te voeren.” Toch wilde hij ‘transparant’ zijn en daarom heeft hij aangegeven dat er alsnog extra geld naar UNRWA zou gaan. Hij dacht dat het zo in het coalitieakkoord stond.

Omstreden

Bewezen is dat UNWRA medewerkers en faciliteiten in Gaza liet gebruiken door terreurorganisatie Hamas. Ook heeft de VN-organisatie, die ooit speciaal voor Palestijnen is opgericht, jarenlang onderwijsprogramma’s gesteund waarbij Palestijnse kinderen werden gehersenspoeld tegen Joden en Israël. Corruptie is eveneens een punt bij de VN-club, die door velen reeds in de ban is gedaan.

Voorstel

Het vorige kabinet besloot mede daarom de Nederlandse steun aan UNWRA af te bouwen, te beginnen met krimp tot elf miljoen euro in 2026. Onlangs stelde Progressief Nederland (PN) daarop voor de oorspronkelijke negentien miljoen euro die Nederland op jaarbasis gaf, te handhaven. Dat voorstel werd verworpen, maar Sjoerdsma stelde daarop alsnog negentien miljoen per jaar aan UNWRA te zullen geven.

Nieuw debat

De actie van de minister leverde veel ophef en boosheid in de Kamer op, die hij nodig heeft om zijn begroting – ieder jaar is er een nieuwe – er doorheen te krijgen. De regeringspartijen hebben immers geen meerderheid en moeten voor al hun plannen langs bij oppositiepartijen in de Tweede en Eerste Kamer. Op donderdag was er weer een commissiedebat, waarin Sjoerdsma duidelijk te verstaan werd gegeven dat de Kamer dit niet neemt.

Deuk

“Dan krijg je het gevoel dat je een poets wordt gebakken. Als dat vaker gebeurt, dan doet JA21 daar niet in mee,” zei JA21-leider Joost Eerdmans, die eraan toevoegde dat zijn fractie in de Eerste Kamer waarschijnlijk sowieso niet instemt met de begroting van Sjoerdsma. Inmiddels heeft hij de bepaling voor UNWRA eruit gehaald, maar het vertrouwen in hem heeft een behoorlijke deuk opgelopen.

Gele kaart

JA21 diende later een motie van treurnis in tegen Sjoerdsma, wat kan worden gezien als een gele kaart in een voetbalwedstrijd. De minister hoeft niet te vertrekken als die motie is aangenomen, maar krijgt daarmee wel een waarschuwing. Voor nu haalt de D66’er het extra geld voor UNWRA uit de begroting in de hoop dat die alsnog wordt aangenomen. In het najaar fietst hij het bedrag er dan weer in, zo is de bedoeling.

Markuszower

Ook andere partijen waren donderdag niet blij met Sjoerdsma, ondanks dat hij zich kwetsbaar opstelde. “Eigenlijk wist de minister al voor de stemmingen bij de begroting dat hij twee dagen later de brief zou sturen,” zei Annelotte Lammers (Groep Markuszower), doelend op de brief waarin Sjoerdsma aankondigde het anders te willen doen met UNWRA. Zij stelde dat hij moedwillig de Kamer om de tuin heeft geleid.

Route

Sjoerdsma hield vol dat dat niet het geval was en keek naar de procedure: het coalitieakkoord en zijn intenties naar de Kamer. “Als ik een elegantere, mooiere route had gehad, dan had ik dat gedaan.” In september mag de Kamer zich opnieuw over extra geld voor UNWRA uitspreken. Lammers: “Had de minister dan niet eerder tegen de Kamer kunnen zeggen dat hij dit van plan was?”

Timing

De minister sprak over eigen ‘onhandigheid’ en dat er ‘geen expliciete afspraken zijn gemaakt over deze begroting’. Hij verwijt zichzelf dat hij dingen explicieter moest doen. “Dat was geen antwoord op mijn vraag,” zei Lammers daarop, die bleef hameren op de timing van Sjoerdsma en zijn plannen, maar daar in haar optiek geen helder antwoord op kreeg.

Onontbeerlijk

Volgens de PVV is UNWRA niet onmisbaar, zoals de minister in donderdag het debat aangaf. Kamerlid Raymond de Roon gaf aan dat er ‘verwevenheid tussen Hamas en UNWRA is ontstaan’, wijzend op de vele tunnels in Gaza. Hij noemde de VN-organisatie ‘een etterende zweer’ en wilde van Sjoerdsma weten of we er niet van af moeten. De minister bleef erbij dat hij UNWRA nog steeds ziet als ‘onontbeerlijk’.

Shoppen

Onhandig of niet, de fractie van Progressief Nederland (PN) was eveneens niet te spreken over Sjoerdsma. Volgens het Tweede Kamerlid Suzanne Kröger is het niet zo dat de de minister kan ‘shoppen’ naar believen. Hem wordt verweten PN in de Tweede Kamer te hebben willen paaien om zo in de Eerste Kamer met steun van die partij zijn begroting erdoor te krijgen. Kröger accepteert ook de bezuinigingen van Sjoerdsma echter niet.

Analyse

Minister Sjoerdsma heeft met zijn handelen geen beste beurt gemaakt bij linkse, rechtse en christelijke oppositiefracties in de Tweede Kamer. De rechtse en christelijke partijen voelen zich gepakt omdat hij extra geld voor UNRWA er alsnog in wilde fietsen, maar ook van PN niet, dat hem beschuldigt van shoppen en dat de voorgenomen bezuinigingen op Ontwikkelingssamenwerking niet wil steunen.

Hoewel Sjoerdsma zijn wens om meer geld voor UNWRA alsnog in de najaarsbegroting hoopt te krijgen, ziet het er naar uit dat hij sowieso op een muur afrijdt. Dat komt omdat PN de besparingen van de minister op ontwikkelingssamenwerking niet accepteert en niet zomaar bij het kruisje wil tekenen voor extra geld voor UNRWA. De rechte en christelijke partijen willen de begroting niet aanpassen, nu niet en later niet.

Alleen met extra geld voor ontwikkelingssamenwerking kan Sjoerdsma zijn begroting er in het najaar alsnog door krijgen. Mocht dat lukken, dan zal UNWRA zal dan ook extra geld krijgen, want dat wil PN wil dat erg graag. De bal komt daarmee te liggen bij minister Eelco Heinen (VVD) van Financiën om te bepalen of Sjoerdsma meer geld voor ontwikkelingshulp kan krijgen.

Die kans is klein, alleen al omdat de economie en dus staatsinkomsten onder druk staan, onder andere vanwege de oorlog in het Midden-Oosten. Ook is er geen plan van Sjoerdsma om tot stabiele meerderheden te komen, die nog steeds spreekt van ‘voornemens’ en het blijft gooien op de begroting van het vorige kabinet die hij geërfd heeft.

Niettemin heeft Sjoerdsma nog tijd, ook om met Eerste Kamerleden te spreken. Links, rechts en christelijk zijn de gordijnen ingejaagd. Ook heeft regeringspartij VVD in de Tweede Kamer aangegeven dat UNRWA geen extra geld mag krijgen als wederom blijkt dat die organisatie verkeerd bezig is. De echte afrekening komt na de zomer.