Toneelstuk voor strijder vrijheid van meningsuiting

De Nederlands-Israëlische acteur Eran ben-Michael heeft zich dit jaar toegelegd op het regisseren van toneelvoorstellingen. Deze week gaat zijn stuk ‘Lenny’ in première, waarin hij het leven van de Amerikaanse stand up komediant Lenny Bruce centraal stelt. Jonet had een exclusief interview met Ben-Michael, die eerder in een stuk schitterde met actrice Meral Polat.

U regisseert een voorstelling over Lenny Bruce. Kunt u vertellen wie hij was?

“Lenny Bruce was Amerika’s controversieelste komiek in de jaren zestig. Hij was een enorme vernieuwer in de stand-up comedy en werd gedurende zijn carrière een strijder voor de vrijheid van meningsuiting. Doordat hij woorden gebruikte en onderwerpen aansneed die de overheid niet aanstonden, werd hij talloze keren opgepakt en berecht. Er stonden zelfs agenten in de club te wachten tot hij de woorden uitsprak en pakte hem dan op. Bruce is een enorme inspiratie geweest voor een groot aantal comedians die op een belangrijke manier schatplichtig zijn aan zijn stijl en strijd. Comedians zoals Douge Stanhope, Chris Rock, Dave Chapelle, George Carlin en Louis CK zouden nu niet kunnen doen, als Bruce toen niet deed wat hij deed. Hij plaveide een pad dat nu nog door velen wordt bewandeld.”

Wat motiveert u om deze voorstelling te regisseren?

“Ons gezelschap, George & Eran Producties, maakt altijd voorstellingen waar deze twee uitersten op een organische manier bij elkaar komen. In dit stuk kan dat op een ultieme manier. Ik wilde dit ook al jaren regisseren, omdat het stuk op een lichte manier vertelt over een belangrijk thema. Er zit een enorme emotionele lading onder en humor is het vehikel om dat over te brengen. Acteur Mads Wittermans, die Lenny speelt, doet dat op een indrukwekkende manier.”

De onderwerpen waar Bruce het over had raakten in de jaren zestig de randen van de vrijheid van meningsuiting. Hoe kunt u dit in het licht van 2016 plaatsen?
“We vertalen de thematiek expliciet naar 2016. Want wat toen controversieel was, wat toen de grenzen opzocht, daar halen wij nu onze schouders voor op. Sander van Opzeeland schreef nieuwe stand-up-teksten. Het script is door Koos Terpstra geschreven. We hebben ons dus afgevraagd: waar zou iemand als Lenny Bruce het nu over hebben gehad. Bijvoorbeeld, wie is eigenlijk het probleem; de mensen die beledigen of de mensen die zich steeds maar weer beledigd voelen? Waarom mag je bij bepaalde religies niet vrijuit spreken? Waarom mag een politicus sommige woorden blijkbaar niet gebruiken? Moeten we de vrijheid van meningsuiting verdedigen of afbakenen. Allemaal thema’s waar we niet uit lijken te komen. Allemaal thema’s dus die super interessant zijn om te gebruiken in een theatervoorstelling.”

Houd u echt wel van Comedy?
“Ik hou niet alleen van Comedy, er is voor mij geen leven voorstelbaar zonder. Het is mij manier om contact te maken met mensen. Het is waar ik mij het liefs mee omring. Het is mijn manier van overleven. Dat is misschien ook wel iets Joods. Humor gebruiken om te overleven. Zonder humor waren wij als volk niet gekomen waar we nu zijn. Ik kan geen vrienden zijn met humorloze mensen. Geen relatie hebben met iemand die niet om mijn grapjes lacht. Wat dat betreft ben ik heel makkelijk. Als een vrouw om mij moet lachen, en ze leuk, knap en intelligent is; is de zaak snel beklonken!”

Tijdens de voorstelling speelt jazz-muziek een grote rol. Kiest u  ook voor stukken van Joodse jazz-muzikanten?
“Goede comedy lijkt op jazz. Het lijkt alsof de stand up comedian improviseert, alsof hij alles ter plekke verzint. Alsof hij letterlijk een gesprek aangaat met de zaal. Daarom heb ik voor jazz-muziek gekozen in deze voorstelling. Daarbij geeft het ook de perfecte vibe and feel van de jaren zestig waarin Lenny Bruce leefde. We zijn verder niet bezig geweest of de muziek is gecomponeerd of uitgevoerd door Joodse muzikanten. Dat zou namelijk in deze voorstelling niet een inhoudelijke meerwaarde hebben volgens mij.”

Dit is de eerste voorstelling die u regisseert. Hoe is dat om te doen?

 “Het is niet de eerste voorstelling die ik regisseer. Hoewel ik als acteur ben afgestudeerd aan de toneelschool in Amsterdam, heb ik na mijn afsturderen ook een aantal regies gedaan. Dit jaar stond juist heel erg in het teken van regisseren. Met mijn compagnon George Tobal regisseerden we aan het begin van dit seizoen The Future ain’t What is Used to be. Het was een erg leuk en bijzonder project om samen te maken.”

“Sowieso mis ik George wel eens in dit project, waar hij niet aan heeft meegedaan. We werkten de laatste jaren altijd samen en het is fijn om hem naast mij te hebben. Later in dit jaar regisseerde ik in mijn eentje de voorstelling Sneeuwvlinders bij Kwatta in Nijmegen. Dat was een stuk voor kinderen die ouder zijn dan acht jaar. Het was mijn eerste jeugdtheater voorstelling. In Lenny regisseer ik een grote cast van acht super talentvolle acteurs. Het is een enorme traktatie en geeft mij veel energie. Het is ook een fantastische groep die elkaar echt wat gunt. Er zit tevens enorm veel muzikaliteit en humor in deze groep. Eigenlijk hoef ik  dus niet zoveel te doen. Het stuk maakte met deze acteurs in dit geval zichzelf.”

Wat verwacht u van de premiere?

“De premiere wordt een feest. Eerst spelen we op 29 november in ons nieuwe huistheater De Meervaart. Immers, ons gezelschap gaat de komende vier jaar hecht met dit theater samenwerken. Tussen 1 en 4 december spelen we in Theater Bellevue in Amsterdam, waar ook onze première is. Er komen veel vrienden, mijn ouders, en ook veel aanhang van de acteurs natuurlijk. Ik kijk daar erg naar uit en heb zin om dit stuk, waar we hard aan hebben gewerkt, nu echt aan het publiek te laten zien. Humor gedijt natuurlijk het beste bij publiek, dus daar zijn we nu ook echt wel aan toe. Ik heb de toneelspelers veel doorlopen laten doen voor publiek, maar nu zijn we toe aan het echte werk.”

Smaakt dit nu al naar meer?

“Absoluut! Dit pad wat George en ik drie jaar geleden zijn ingeslagen is heerlijk. Wat we doen is: een groot maatschappelijk thema nemen en dat een menselijk gezicht geven. We brengen telkens een zwaar thema met humor en lichtheid. Dat gaan we de komende jaren zeker blijven doen, in verschillende vormen. We hebben tot 2020 structurele allianties met De Meervaart en De Toneelmakerij, waarmee we ook jeugdtheater gaan maken. Maar ook met cultuurfestival Oerol op Terschelling, waar we elke jaar iets zullen doen. Verder gaan we nog samenwerken met mensen als regisseur Floris van Delft, schrijver Koos Terpstra en zangeres Wende Snijders. Er zit zoveel moois in het vat, dat ik nu al uitzie naar alle toffe projecten die wij de komende jaren nog gaan maken.”