Dé online community van Joods Nederland. 4 Av 5778 · 16 juli 2018
 

Swipe voor meer nieuwsberichten
‘Verborgen verleden’ over Dieuwertje Blok

De bekende televisiepresentatrice Dieuwertje Blok heeft een Joodse moeder. Het programma ‘Verborgen verleden’ van de NTR graaft vanavond naar haar familiegeschiedenis. Haar grootmoeder Saartje Canes, beter bekend als de zangeres Stella Fontaine, blijkt deel te hebben uitgemaakt van het eerste cabaret in Nederland.

De oma van Dieuwertje Blok wordt in 1889 geboren in een straatarm gezin. Haar ouders verdienen hun geld met een eigen viswinkel in de Jodenhouttuinen. Daar wonen veel arme Asjkenazische Joden  dicht op elkaar in verkrotte huizen. De bevolkingsdichtheid is zeven keer groter dan in de rest van Amsterdam. Veel arme families hebben vaak niet meer dan één kamer en geen eigen sanitair. Uit een bevolkingsonderzoek in 1896 blijkt dat ongeveer een derde van de bewoners lijdt aan een besmettelijke ziekte.

De theaterwereld is voor Dieuwertjes oma helemaal geen logische stap. Ze zingt graag, maar verdient haar geld als kousenbreister. Tijdens feestavonden en bruiloften in de buurt staat de Joodse Saartje Canes wel regelmatig op het podium.

In 1913 hoort een ver familielid, de humorist Louis Contran, Saartje zingen tijdens een van deze feestavonden. Hij spoort haar aan om de Nederlandse theaterwereld in te gaan. Daarvoor moet ze wel eerst haar naam veranderen. Contran bedenkt de naam Stella Fontaine: een verwijzing naar het Latijnse woord voor ‘ster’, sjieker en meer geschikt voor de showwereld dan het Joodse Saartje Canes.

Stella Fontaine maakt vlak voor de Eerste Wereldoorlog haar debuut, in eerste instantie met weinig succes. Wanneer ze meegaat op tournee met de humorist Contran verandert dat. In de kleedkamer blijkt ze bovendien over nog meer talenten te beschikken: ze kan goed beroemde collega’s imiteren. Ze is de eerste cabaretière die hiervan haar specialiteit maakt.

Het eerste Nederlandse cabaret
Cabaret staat in de jaren tien nog in de kinderschoenen. In 1895 introduceert de Joodse muzikant Eduard Jacobs deze nieuwe kunstvorm in Amsterdam. Op het podium van een nachtclub in de Pijp vindt hij zijn eerste publiek.

De Rotterdamse tegenhanger van Jacobs is Koos Speenhoff. Vanaf 1902 treedt hij op met Nederlandse liedjes waarin hij sociale en politieke kwesties aankaart op humoristische wijze. Hij begint zijn carrière in het Rotterdamse Circus, het Carré van de Maasstad.

Dieuwertjes oma onthoudt zich als cabaretière ook niet van politieke uitingen: terwijl de Eerste Wereldoorlog woedt in Frankrijk roept ze na haar optreden “Vive la France”. In haar tijd is cabaret al uitgegroeid tot een populaire vorm van entertainment. Stella treedt op in het Rotterdamse Casino tussen verschillende cabaretgrootheden, waaronder de grondlegger van de Nederlandse kleinkunst: Jean-Louis Pissuise.

Antisemitisme
In 1918 trouwt Stella Fontaine met de Amsterdamse vleeshandelaar Salomon Gazan, vijf jaar later wordt hun dochter – de moeder van Dieuwertje Blok – geboren. Haar huwelijk en dochter zijn voor Stella geen reden om te stoppen met optreden. Ze staat in grote zalen als het cabaret La Gaîté en het theater Tuschinski.

In 1934 waagt ze zich aan verschillende voorstellingen in de Duitse stad Dortmund, maar dat blijkt een foute keuze. In Nederland roept de pers op tot een boycot van Stella Fontaine, omdat ze in Hitlers Duitsland gaat werken. Andersom krijgt ze in Duitsland te maken met antisemitisme. De schouwburgdirecteur verwijt haar dat ze te veel Joden heeft meegenomen en ze wordt geschoffeerd.

Eenmaal terug in Nederland treedt Stella veel op voor Joods-Duitse vluchtelingen en Joodse blinden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vindt ze met haar gezin een betrouwbaar onderduikadres, maar haar vader, vier broers en een zus overleven de oorlog niet.

Cabaret op tv
Na de oorlog treedt Stella Fontaine meteen weer op tijdens de bevrijdingsfeesten, samen met haar dochter. Vier jaar later neemt ze officieel afscheid van het podium. Toch zingt ze nog sporadisch. Cabaret is inmiddels ook prominent aanwezig op het nieuwe medium televisie. Samen met bekende revueartiesten, waaronder Harry Boda, treedt ze in 1962 nog een keer op in dit VPRO-programma.

In het tv-programma is al te zien dat Stella niet meer goed ter been is. HetVrije Volk meldt in 1965 dat ze nog wel “helder van geest en goed gemutst is.” Een jaar later overlijdt ze op 77-jarige leeftijd.

Deze aflevering van ‘Verborgen verleden’ is vanavond te zien: vrijdag 5 januari 21:10 uur op NPO 2



 

Voer uw zoekopdracht in en druk op enter

X