Vlaanderen krijgt eigen restitutiecommissie

Voor het eerst in de geschiedenis komt er een speciale commissie in Vlaanderen die zich gaat buigen over Joodse roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog. De Vlaamse restitutiecommissie moet al dit jaar het levenslicht zien en aan het werk gaan. Er komt een wettelijk kader om claims te onderzoeken en kunstwerken die gestolen zijn terug te geven aan de oorspronkelijke eigenaren of hun erven.

Net als in Nederland werd tijdens de oorlog veel kunst van Joden geroofd. Na de oorlog kwam het vaak in andere handen en soms waren werken decennialang zoek. Rechtmatige eigenaren en erven zijn in veel gevallen jarenlang bezig om gestolen kunst terug te krjgen. Waar in de jaren negentig en 2000 in Nederland al georganiseed een restitutieproces kwam, gebeurt dat in Vlaanderen nu alsnog.

Gerechtigheid

De Vlaamse regering wil een heldere procedure voor teruggave van Joodse roofkunst. Vlaams cultuurminister Caroline Gennez (Vooruit) creëert daarom een een commissie die claims moet onderzoeken en een teruggave mogelijk moet kunnen maken. Na Nederland, Duitsland en Frankrijk is nu ook Vlaanderen aan de beurt, aldus de politica. “Dit is een kwestie van gerechtigheid, maar ook van herinnering en collectieve verwerking.”

Kerntaken

De commissie krijgt straks twee taken. Allereerst zal ze de Vlaamse regering adviseren over binnengekomen claims op stukken uit de Collectie van de Vlaamse Gemeenschap. Daarin zit ook roofkunst verscholen. Het is vergelijkbaar met de Nederlandse Kunstcollectie (NK). Ten tweede kunnen ook lokale besturen, private eigenaars en erfgenamen een beroep doen op de commissie.

Herkomstonderzoek

Voor iedere claim komt er een onderzoek naar waar het kunstwerk vandaan komt. Ook worden alle betrokken partijen dan gehoord om een juiste inschatting te kunnen maken. Dat was vroeger vaak niet het geval, aldus het kabinet van Gennez. Ook zal er naast de commissie worden ingezet op proactief herkomstonderzoek. Vlaanderen zal organisaties ondersteunen die screenings en onderzoek willen uitvoeren naar roofkunst.

Antwerpen

“Wanneer er aanwijzingen zijn van roofkunst, is diepgaand herkomstonderzoek noodzakelijk om tot rechtvaardige oplossingen te komen,” aldus Gennez. Momenteel doet de Vlaamse overheid zelf onderzoek naar twee claims. Het gaat om drie werken in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA), waar nog eens 21 werken zijn waarvan de herkomst niet duidelijk is.

Weinig restitutie

In België wordt Joodse roofkunst zelden teruggegeven. In 2022 gebeurde het toen het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel (KMSKB) een schilderij van Lovis Corinth teruggaf aan een Joodse familie. Daar was jarenlang onderzoek naar gedaan. Met Museum voor Schone Kunsten in Gent weigerde afgelopen november nog een schilderij terug te geven dat in de Tweede Wereldoorlog van Joden is geroofd.