‘AVROTROS staat alleen in kwestie Israël’ – analyse

Nu het er naar uitziet dat Israël volgend jaar gewoon meedoet aan het Eurovisie Songfestival komt de deelnemende Nederlandse omroep in het nauw. AVROTROS heeft stellig vergekondigd dat Nederland overgaat tot een boycot en blijft daar bij. Een sneeuwbaleffect blijft echter uit en een isolement dreigt. Het handelen de omroep kan gezien worden als typisch Nederlandse zelfoverschatting.

‘AVROTROS kan de deelname van Israël in de huidige situatie niet langer verantwoorden gezien het voortdurende en ernstige menselijke leed in Gaza’, schreef directeur Taco Zimmerman op 12 september op de site van de omroep, die verantwoordelijk is voor de Nederlandse deelname aan het Songfestival. Ook zei hij dat internationale journalisten door Israël bewust uit Gaza werden gehouden, wat de persvrijheid aantastte.

Keutel

Namens Nederland verkondigde Zimmerman dat ‘we’ niet meedoen aan het Eurovisie Songfestival van 2026 als Israël wél meedoet. Met deze boycot sloot hij zich aan bij de Ierse, Spaanse, Sloveense en IJslandse omroepen. Gehoopt werd op een sneeuwbaleffect. Andere Israël-kritische omroepen zoals die van België en Portugal hadden zich bij de boycot moeten aansluiten, maar zij deden trokken de keutel in.

Politiek bedrijven

Het besluit van AVROTROS bracht ook boosheid en kritiek in eigen land teweeg. De omroep doet nu aan politiek, aldus critici. Op sociale media werd Zimmerman vooral verweten te beslissen voor alle Nederlanders terwijl hij een ledenomroep vertegenwoordigt. In het radioprogramma Stand.nl werd gevraagd of Nederland moet wegblijven van het Songfestival als Israël meedoet: tweederde van de stemmers was het ermee oneens.

Oostenrijk

Ook in de rest van Europa liep de spanning op: zo stelde de Duitse omroep weg te blijven als Israël niet welkom zou zijn. Duitsland is een van de grote nettoafdragers: zonder de Duitse euro’s kan het festival onder druk komen te staan, omdat de armere landen de organisatie ervan niet kunnen betalen. Ook Oostenrijk, dat de komende editie organiseert, zei zich terug te trekken indien Israël er niet bij mag zijn.

Vergadering

Het was vervolgens aan de overkoepelende European Broadcasting Union (EBU) om de kwestie ‘Israël’ op te lossen. Er werd daarom een online vergadering met stemming gepland, waarbij de meerderheid van de lidstaten zou beslissen over het lot van deelname van het land. Maar toen er in oktober een wapenstilstand in Gaza kwam, werd die vergadering steeds minder urgent.

Sjoemelen

De vergadering en stemming werden uiteindelijk afgelast en het vergaderpunt ‘Israël’ ging door naar de algemene EBU-vergadering van december. De EBU maakte ook de regels rond de stemprocedures strenger en gaat tevens toezien op de promotieperiode van songs, voorafgaand aan het festival. Hiermee komt de EBU onder meer AVROTROS tegemoet, dat zich erover had beklaagd dat Israël met de regels zou sjoemelen.

IJsland spijtoptant?

De deelname van Israël staat wat de EBU betreft niet ter discussie en het gehoopte sneeuwbaleffect blijft uit. Naast Nederland en de andere genoemde vier landen lijkt geen enkel ander land te willen overgaan tot een boycot van het Songfestival. En op de boycotters wordt momenteel ingepraat. Zo zijn er signalen dat de IJslandse omroep haar positie aan het heroverwegen is.

Zelfverzekerd

In die zin komen AVROTROS en Zimmerman steeds meer alleen te staan. Volgens Het Parool lijken ze echter vooralsnog te volharden in hun standpunt. Het zou als gezichtsverlies worden beschouwd als de omroep op zijn schreden zou terugkeren, meent de krant. Daarnaast is de omroep ervan uitgegaan dat de EBU wel zou luisteren en Israël zou uitsluiten, want er is momenteel al een Nederlandse artiest met een lied gevonden.

Geen uitweg

Of die Nederlander uiteindelijk in Wenen op de bühne zal staan, is uiterst onzeker, tenzij AVROTROS dus bijdraait. Mocht dat niet zo zijn, dan doet Nederland niet mee, want er is dan geen uitweg: een andere omroep kan nu niet gevonden worden, omdat Zimmerman contractueel heeft bedongen dat zijn omroep verantwoordelijk is voor de komende editie.

En 2027?

Vermoedelijk zal de NOS het Songfestival wel uitzenden, met commentaar. Achter de schermen in Hilversum schijnt directeur Jan Slagter van Omroep MAX zijn vinger al te hebben opgestoken voor de editie van 2027. Volgens Het Parool ontkent hij dit. Verder staat interim-voorzitter Lucien Brouwer van de NPO nog volledig achter Zimmerman. Mocht hij dus volharden, dan mist Nederland volgend jaar in Wenen de boot.

Jubileum

Het Eurovisie Songfestival van 1956 zal de 70ste editie zijn. In dit jubileumjaar willen de Oostenrijkse organisatie en EBU eensgezindheid uitstralen. Alles lijkt erop te zijn gericht zoveel mogelijk deelnemers te hebben, inclusief Israël. De armere EBU-landen Roemenië, Bulgarije en Moldavië hebben zich inmiddels aangemeld na jaren van afwezigheid.

Analyse

Door in september hoog van de toren te blazen en mee te doen met de als Israël-kritisch bekend staande landen als Spanje, Ierland en Slovenië, heeft AVROTROS-baas Zimmerman het aanzien van Nederland in EBU-verband beschadigd. Hoewel begin september weinig wees op een wapenstilstand in Gaza, was het een inschattingsfout om te denken dat andere landen zich wel bij Nederland zouden aansluiten.

Het handelen van Zimmerman en AVROTROS kan gezien worden als typisch Nederlandse zelfoverschatting in internationaal verband. De koopman en de dominee zijn bij ons vaak in strijd met elkaar. Als de dominee het wint, haalt Nederland op internationaal vlak vaak weinig binnen omdat het als land weinig gewicht in de schaal legt. Maar daarover wordt thuis vaak heel anders gedacht.

Nederland behoort tot een van de oprichters van het Eurovisie Songfestival. Het was een van de zeven deelnemende landen op de eerste editie van 1956 en kan daarom volgend jaar eigenlijk niet ontbreken op het zeventigjarig jubileumfeest, een festival met ongetwijfeld weer veel slechte muziek. Los daarvan zijn er genoeg Nederlanders die vinden dat eraan meedoen niets te maken moet hebben met politiek. De vraag is of Zimmerman en AVROTROS zich bewust zijn van dit alles.