‘Eleanor the Great’, Johansson’s regiedebuut – recensie

Met Eleanor the Great maakt gelauwerd actrice Scarlett Johansson een verrassend ingetogen regiedebuut. Ze kiest niet voor glamour of Hollywoodspektakel, maar voor een klein, menselijk Joods verhaal over verlies, ouderdom en het verlangen om gezien te blijven. Het resultaat is een ontroerende, soms onevenwichtige, maar bovenal eerlijke film over hoe mensen omgaan met rouw – en met de verhalen die ze zichzelf vertellen om verder te kunnen.

Johansson begint haar film met de innige vriendschap tussen de 94-jarige Eleanor Morgenstein (June Squibb) en haar beste vriendin Bessie. Wanneer Bessie overlijdt, raakt Eleanor compleet ontheemd. Ze besluit terug te keren naar New York om dichter bij haar dochter Lisa (Jessica Hecht) te wonen. Daar raakt ze, door een vergissing, betrokken bij een steungroep voor Holocaustoverlevenden.

In een impuls vertelt ze dat ook zij die oorlog heeft meegemaakt – een verzonnen geschiedenis die haar plots een nieuw doel geeft. Niet uit kwade wil, maar uit een diep verlangen naar betekenis en verbondenheid. Het Holocaustverhaal is namelijk de persoonlijke levensgeschiedenis van Eleanors overleden vriendin Bessie.

Karakterportret

Wat volgt is een zorgvuldig opgebouwd karakterportret van een vrouw die zich vastklampt aan andermans verhalen om haar eigen verdriet over rouw en verlies te kunnen dragen. Eleanor is geen bedrieger, maar iemand die opnieuw wil voelen dat ze ertoe doet. De vriendschap die ze sluit met de jonge student journalistiek Nina (Erin Kellyman) en haar vader Roger (Chiwetel Ejiofor) brengt naast warmte en lichtheid ook spanning zodra de waarheid duidelijk wordt.

Gelaagd

June Squibb maakt van Eleanor een innemend en gelaagd personage: nukkig en charmant, scherpzinnig maar ook breekbaar. Zelden zien we een hoofdrol van deze leeftijd met zoveel energie gespeeld. Johansson toont zich in haar regiedebuut een actrice die begrijpt hoe ze emoties kan laten ademen – al verliest ze de subtiliteit soms uit het oog.

Want dat is ook de zwakte van Eleanor the Great: Johansson vertrouwt te vaak op muziek om de emoties te sturen. De melancholische pianoklanken van Dustin O’Halloran drukken soms te zwaar op scènes die juist stilte hadden mogen hebben. Ook liggen sommige momenten er te dik bovenop, alsof de film bang is dat we de emotie anders missen. Die nadrukkelijkheid doet afbreuk aan de fijnzinnigheid waarmee Squibb en haar tegenspelers de film dragen.

Joods gezin

Toch is het moeilijk niet geraakt te worden door wat Eleanor the Great in de kern vertelt: dat verlies niet ophoudt bij de dood van een ander, maar doorwerkt in hoe we zelf betekenis in ons eigen leven zoeken. In dat opzicht past de film ook binnen Johansson’s eigen achtergrond.

De regisseur-actrice groeide op in een Joods gezin in New York. Haar moeder, Melanie Sloan, is van Asjkenazisch-Joodse komaf, met wortels in Polen en Rusland. Die Joodse identiteit, die Johansson zelden expliciet benoemt maar vaak impliciet laat meespelen, resoneert in de manier waarop ze hier spreekt over herinnering, gemeenschap en het overdragen van verhalen.

Moreel kader

De Sjoa-context in de film is geen toevallige keuze, maar een moreel en cultureel kader. In dat licht is het niet alleen een film over rouw, maar ook over herinnering en het geweten als morele verantwoordelijkheid. Over hoe we verhalen van overleven levend houden, ook als ze niet de onze zijn – en over de dunne lijn tussen empathie en geldingsdrang.

Volwassen

Ondanks alle tekortkomingen is Johansson’s debuut een opmerkelijk volwassen film. Eleanor the Great ontroert zonder goedkoop sentiment, dankzij een imponerende hoofdrol van Squibb en een oprechte blik op de menselijke behoefte aan troost. Een klein, ingetogen drama dat de kracht van verhalen onderzoekt, en ons eraan herinnert dat ouder worden niet betekent dat je niets meer te vertellen hebt.

‘Eleanor the Great’ draait vanaf donderdag 13 november in de Nederlandse bioscopen.