Joods verleden Amsterdam-Oost voor het voetlicht

Wie het verleden niet goed kent, kan ook het heden onvoldoende kennen. Met die gedachte wordt het komende jaar in Amsterdam-Oost stilgestaan bij de Joodse geschiedenis van het stadsdeel. Dat verleden moet meer tastbaar en zichtbaar worden voor de huidige bewoners. Volgens stadsdeelbestuurder Jan-Bert Vroege (D66) is van alles in Oost verbonden met vroeger en dus ook met de Joodse geschiedenis.

Met de opkomst van Amsterdam-Oost, eind negentiende eeuw, vestigden zich daar relatief veel Joodse ondernemers en arbeiders. Ze gingen vooral in de Oosterparkbuurt en de Transvaalbuurt wonen. Daar was op een gegeven moment tachtig procent van de bewoners Joods. Zodoende was er een levendige Joodse cultuur met synagogen, scholen, verenigingen en marktleven. Door de Sjoa bleef daar vrijwel niets van over.

Dialoog

Bestuurder Vroege ging in gesprek met de kleine Joodse gemeenschap in het stadsdeel om een luisterend oor te bieden en te inventariseren wat er mogelijk was, zo schrijft hij in een brief aan de stadsdeelcommissie. Het gaat erom de Joodse geschiedenis onder de aandacht te brengen. Het is volgens Vroege een van de manieren om antisemitisme tegen te gaan.

Poseidon

Zo is er het project De Joodse Stad, waarin van de faculteit Geesteswetenschappen van de UvA, het Joods Cultureel Kwartier en de gemeente Amsterdam in samenwerken. Nadat vorig jaar werd begonnen in het Centrum is nu stadsdeel Oost binnen dit project aan de beurt. Vorige week is het programma bij roeivereniging Poseidon gelanceerd, een vereniging die indertijd werd opgericht door voornamelijk Joodse roeiers.

Joodse bakkerijen

De Joodse Stad Oost omvat onder meer een podcast met zes afleveringen die thema’s behandelen zoals het verdwenen Weesperpoortstation (plek van aankomst voor Joden uit Oost-Europa), de Joodse begraafplaats op Zeeburg, de Transvaalbuurt en het communistische en socialistische karakter van de Joodse buurten in Oost. Ook komt er een Poerimspel en een evenement rond de sociale rol van Joodse bakkerijen in het stadsdeel.

Herdenkingsboeken

Wat is er al gebeurd? Buurtbewoner Rogier Schravendeel houdt zich bezig met de herinnering aan het Joodse verleden van Oost en de Joodse bewoners. In het kader hiervan heeft hij, met steun van het stadsdeel, een tiental boeken samengesteld en uitgegeven. Onder meer over de Indische Buurt, de Dapperbuurt, de Blasiusstraat, de Swammerdamstraat en de Weesperzijdeflank.

Standbeeld

Tegenover het huis van tatookoning Henk Schiffmacher is inmiddels het stadsbeeld geplaatst ter nagedachtenis aan het Joodse pension Verdooner, dat tot 1943 aan de Weesperzijde 141 was gevestigd. Het gedenkteken kwam er onder meer door inzet van Schiffmacher, zijn vrouw Louise en andere omwonenden. Het werk is mede mogelijk gemaakt door het stadsdeel, aldus bestuurder Vroege.

Begraafplaats

Ook wil het stadsdeel dat de Joodse begraafplaats Zeeburg wordt opgeknapt en daarom lopen er momenteel gesprekken met de eigenaar, het Nederlands-Israëlietisch Kerkgenootschap (NIK), zo meldt het stadsdeel. Verder gaat Oost door met het faciliteren van de jaarlijkse herdenkingen, zoals de Dodenherdenking van 4 mei en de jaarlijkse Kristallnachtherdenking van begin november.

Linnaeusstraat

“We proberen in de breedte zoveel mogelijk mensen in aanraking te laten komen met de Joodse geschiedenis van Oost,” vertelt Vroege aan De Telegraaf. Hij hoopt dat de bewoners van nu gaan snappen wat de Joden hebben betekend voor hun stadsdeel. Zo komt er in de Linnaeusstraat een kunstwerk dat herinnert aan de sjoel die er tot begin jaren zestig stond op de hoek bij de Polderweg.

Handreiking

Niets is goed in cijfers te meten, zegt Vroege tegen de krant, maar ‘je merkt dat mensen nu beter weten waar ze moeten zijn voor informatie, of waar ze aan kunnen kloppen als ze zelf ideeën willen verwezenlijken’, doelend op het project in het naburige stadsdeel Centrum. Hij ziet het project in Oost vooral als een handreiking om door te bouwen aan het levend houden van de geschiedenis van de hoofdstad.