Joodse musea in Europa hard getroffen na 7 oktober

Het bloedbad van Hamas in Israël van 7 oktober 2023 en de oorlogen die daarop volgden hebben grote impact gehad op Joodse musea in Europa. Niet alleen staat overal het aantal bezoekers onder druk, maar ook krijgen de musea stelselmatig met meer antisemitisme te maken. Het aantal incidenten is gestegen evenals het negatieve publiciteit online en op sociale media.

De Vereniging van Europese Joodse Musea (AEJM) hield een enquete onder de directeuren van de Joodse musea in Europa. De vragenlijst werd in oktober 2025 gestuurd en de antwoorden werden daarna binnengehaald. Zeker 25 directeuren van Joodse musea in heel Europa namen de tijd om de enquete in te vullen, onder wie Emile Schrijver van het Joods Cultureel Kwartier (JCK).

Groei incidenten

Het valt op dat er een brede toename is van antisemitische incidenten, die op meerdere vlakken worden gemeld. Een aanzienlijk deel van de Joodse musea in Europa wordt erdoor getroffen. Van de deelnemende musea meldde 72 procent een toename van negatieve publiciteit op sociale media. Vier procent van hen maakte dit voor het eerst mee.

Minder bezoekers

Ook willen mensen niet meer naar Joodse musea komen of niets meer met ze te maken hebben. Zestig procent meld dat samenwerkingen of kansen daartoe zijn geannuleerd. Nog eens 44 procent zag het aantal bezoekers dalen, in sommige musea gebeurde zelfs met meer dan dertig tot veertig procent als in de periode van voor 7 oktober 2023.

Israël

Bezoekers schakelen Joodse musea eerder gelijk met Israël. De deelnemende directeuren verklaren de teruglopende bezoekersaantallen door ‘de terughoudendheid van bezoekers om Joodse musea te bezoeken vanwege hun banden met Israëlische instellingen en de veronderstelling dat deze musea actieve aanhangers zijn van Israëls militaire acties’, aldus het persbericht van de AEJM.

Veranderingen

‘Over het geheel genomen wijzen de bevindingen op fundamentele veranderingen in de perceptie van het Joodse erfgoed in Europa, gekenmerkt door toenemend antisemitisme, wantrouwen jegens publieke instellingen en een afnemende interesse in de Joodse cultuur, evenals in empathie met Joden en Joodse gemeenschappen’, zo stelt de vereniging.

Weerbaarheid

Bij veel musea ging het roer om: de veiligheidsmaatregelen namen toe (64 procent) en het personeel werd al dan niet extra getraind op onveilige situaties (44 procent). Verder trad 32 procent van de deelnemende musea publiekelijk naar buiten over de situatie. Het gaat om pogingen ‘om de institutionele weerbaarheid te versterken en tegelijkertijd de publieke aanwezigheid te behouden’.

Amsterdam

In Nederland trad Emile Schrijver van het JCK al naar buiten over de situatie. Net als directeuren van andere Joodse musea in Europa kampt hij met tegenvallende bezoekcijfers en meer incidenten. Het grootste dieptepunt was de opening van het Nationaal Holocaust Museum (NHM) in Amsterdam, waar anti-Israël-demonstranten op straat Sjoa-overlevenden intimideerden en vernederden.

Over de AEJM

De AEJM werd in 1989 opgericht in Amsterdam. Met zeventig aangesloten instellingen in heel Europa en op andere continenten gaat het om het grootste wereldwijde netwerk van Joodse musea. De vereniging ondersteunt haar leden door samenwerking, kennisdeling en wederzijds begrip tussen Joodse erfgoedinstellingen te bevorderen.

Netwerk

‘De missie van AEJM is het waarborgen van een accurate weergave en dynamische ontwikkeling van de Joodse geschiedenis, cultuur en het hedendaagse leven van Joden in Europa. In de loop der jaren is de vereniging uitgegroeid tot een inclusief netwerk dat professionals in diverse museumfuncties betrekt, met een focus op de gebieden conservatie, educatie en communicatie’.