Kritiek op Erkens in Tweede Kamer om rituele slacht

De uitspraken van staatssecretaris Silvio Erkens (VVD) over dat hij een verbod op ritueel slachten in Nederland ziet zitten, hebben voor veel beroering onder Joden en moslims gezorgd. Die zorgen kwamen deze week in de Tweede Kamer tot uiting, waar DENK en de kleine christelijke partijen opkwamen voor de vrijheid van godsdienst. Bijval voor Erkens was er ook, onder andere van de PVV. De Dierenpartij (PvdD) wil dat hij meer doet voor alle dieren.

Erkens had zondag in de media verkondigd dat hij achter het idee voor een verbod van ritueel slachten staat. Volgens hem hoort die vorm van slachten ‘niet thuis’ in Nederland en is ‘het taboe er af’, erop doelend dat we in andere tijden leven dan vijftien jaar geleden, toen ook gesproken werd over een verbod. Er ligt momenteel weer een initiatiefwet van de PvdD om halal en kosjer slachten in de ban te doen.

Schrik aangejaagd

In het Vragenuurtje trok DENK-Tweede Kamerlid Doğukan Ergin fel van leer tegen Erkens. “Deze staatssecretaris heeft veel Nederlandse moslims en Joden dit weekend grote schrik aangejaagd. Hij zei namelijk dat hij persoonlijk vindt dat de onverdoofde rituele slacht verboden moet worden. De Nederlandse regering pleit hiermee openbaar voor een verbod op halal en koosjer slachten.”

Ergin vervolgde: “Dat is een regelrechte inperking van de vrijheid van religie van meer dan een miljoen moslims en Joden. Hij [Erkens, red.] zei daar ook nog eens bij dat hij het persoonlijk niet in Nederland vindt thuishoren. Eigenlijk zegt hij tegen al die mensen, die halal- en koosjer vlees eten: wat jij religieus belangrijk vindt, past niet bij Nederland.” Volgens Ergin was er sprake van ‘regelrechte PVV-retoriek’.

Onwaar

Het Kamerlid wilde weten hoe het kan dat Erkens zijn uitlatingen deed en wat dat doet met de praktijk van ritueel slachten in Nederland. Verder vroeg hij of de VVD-bewindsman bereid is om zijn uitspraken terug te nemen en om excuses te maken. In zijn antwoord wees Erkens DENK erop filmpjes te hebben gemaakt op sociale media waarin wordt gezegd dat er een verbod komt op halal en kosjer eten, wat niet waar is.

“Het gaat hierbij heel specifiek over onverdoofde rituele slacht en om de vraag of wij vinden dat dat in Nederland toepasbaar moet zijn,” aldus Erkens in zijn antwoord. “Een groot deel van de rituele slacht in vindt al bedwelmd plaats. Bij het laatste Offerfeest heeft al ongeveer zeventig procent van de halal-slacht bedwelmd plaatsgevonden.” Hij wees erop dat er ook niet meer kosjer geslacht wordt in de polder.

Dierendag

Volgens Erkens heeft hij zijn uitspraken gedaan in het kader van Dierendag, omdat hij daarover vragen gekregen zou hebben, en omdat de initiatiefwet van de PvdD eraan komt. Het kabinet moet zich daartoe verhouden, vindt hij. Er komt nog een officieel advies vanuit het kabinet over de wet als die in de Tweede Kaner besproken wordt. Kamerlid Ergin zei dat de bewindspersoon er omheen draait.

“Deze staatssecretaris weigert om zijn uitspraken terug te nemen. En dat kan niet. Dat kan niet, omdat de uitspraken afgelopen weekend voor meer dan een miljoen Joden en moslims regelrecht ervaren worden als regelrechte inperking van de religieuze vrijheid. Dat zeggen de koepelorganisaties ook,” aldus Ergin, die het Centraal Joods Overleg (CJO) aanhaalde.

Onmogelijk

Het CJO zegt volgens Ergin dat de uitlatingen van Erkens neerkomen op een verbod. “Dat is het ook, want als je bedwelmde rituele slacht verbiedt, betekent dat dat er een praktisch verbod wordt ingevoerd. De staatssecretaris kan het anders noemen, kan eromheen praten, maar als je de onbedwelmde vorm van halal- en kosjer slacht verbiedt, dan maak je in principe halal- en kosjer slacht onmogelijk in Nederland.”

Ook stelde Ergin dat het kabinet meer moet doen tegen misstanden in de bio-industrie. Staatssecretaris Erkens herhaalde zijn antwoord en stelde dat de regering al genoeg doet om de situatie in de bio-industrie te verbeteren. “We hebben voor volgende zomer de temperatuur op de slachttransporten verlaagd, en daarnaast hebben we ook de boetes op mishandeling en misbruik van dieren fors verhoogd.”

SGP boos

Na de wisseling met DENK kwam SGP-Kamerlid Diederik van Dijk naar voren. “Het antisemitisme in Nederland is tot ongekende hoogten gestegen. Nederland loopt voorop als het gaat over boycotmaatregelen voor Israël. De Joodse gemeenschap hangt in Nederland wat dat betreft in de touwen. Nu wordt de deur opengezet voor een verbod op onverdoofd ritueel slachten.”

Volgens Van Dijk heeft een verbod op kosjer slachten ‘een enorme historische lading’. “Wat denkt de staatssecretaris dat zijn woorden doen met de Joodse gemeenschap in ons land?” Erkens stelt dat het voorstel niet is bedoeld om de geloofsvrijheid in te perken of om een geloofsgemeenschap te treffen. Kosjer vlees wordt momenteel geïmporteerd. “Ook dat zal in de toekomst niet veranderen. Daardoor blijft kosjer eten in Nederland gewoon mogelijk.”

‘Niet aan tornen’

Van Dijk wilde weten of Erkens inziet dat hij de ademruimte voor Joodse medeburgers inperkt en kleiner maakt, en dat hij met zijn woorden zegt dat Joden met hun manier van leven eigenlijk niet welkom zijn. Erkens vindt dat insinuaties ‘heel ver gaan’. Erkens zegt naast de Joodse gemeenschap te staan en het belangrijk te vinden ‘dat Joden hun leven in Nederland veilig kunnen leiden. We willen daar op geen enkele manier aan tornen’.

Vervolgens was ChristenUnie-voorvrouw Mirjam Bikker aan zet. Zij vroeg of Erkens kan garanderen dat de kosjere slacht in Nederland mogelijk blijft binnen de ruimte van het convenant dat in 2017 gesloten is. Hij kan dat niet beloven en beriep zich op de procedure. Wel wil hij spreken met de convenantspartijen over de initiatiefwet. Het gaat dan over de uitvoerbaarheid van het voorstel en wat het zou betekenen.

Europees Hof

Tegen Bikker was Erkens opvallend vriendelijk. Hij beriep zich ook op de uitspraak van het Europees Hof inzake het verbod in Vlaanderen en Wallonië uit 2024. Hij zegt dat je daardoor een debat met elkaar kunt voeren ‘binnen die juridische ruimte, mits proportioneel onderbouwd en mits het de levensstijl nog steeds mogelijk maakt. De import van producten uit het buitenland moet dan blijven plaatsvinden, zoals ik net zei’.

Hierna kwam PvdD-Kamerlid Esther Ouwehand naar voren, die de initiatiefwet gemaakt heeft. Ze zei dat het ook belangrijk is om te kijken wat er in de gewone slacht gebeurt. ‘Kijkt de staatssecretaris ook met een open houding naar ons wetsvoorstel om ervoor te zorgen dat die dierwaardige veehouderij die beloofd is, ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd?” Erkens zei daar naar te kijken en open te staan voor verbeteringen.

PVV voor verbod

Het Limburgse PVV-Kamerlid Dion Graus benadrukte dat Erkens ook uit zijn provincie komt. Hij spreekt van ‘zware dierenmishandeling’ waar het om ritueel slachten gaat. “Geen enkele vrijheid van geloof mag leiden tot de mishandeling van dieren of mensen. Onthoud dat goed. Mijn God is er ook tegen. Er zijn blijkbaar meerdere goden,” aldus Graus, die een vraag had voor Erkens.

“Niet alleen bij rituele martelingen vindt er dierenleed plaats, maar ook in de reguliere slachthuizen. Ik wil de staatssecretaris vragen, nu hij toch het goede pad aan het bewandelen is, om te zorgen dat er een einde komt aan alle wantoestanden in slachthuizen en dat alle dieren irreversibel bedwelmd, lees: dood, zijn alvorens zij worden opengesneden, opengereten of aangesneden.” Erkens zei toe er naar te gaan kijken.

Risico

Caroline van der Plas (BBB) zei dat de kwaliteit van ritueel slachten er niet beter op wordt bij een verbod. Het vlees komt dan uit Oost-Europa of misschien zelfs uit Azië, waar andere regels en standaarden gelden. “Is de staatssecretaris het ermee eens dat daar wel een risico bestaat dat wij vlees op de markt krijgen dat onder veel lagere standaarden de markt op komt dan als we het in Nederland zouden houden?” vroeg Van der Plas.

Erkens: “Dat risico is er, en dat krijg je inderdaad als een deel van die bedrijvigheid in het buitenland plaatsvindt. Dat is nu trouwens ook al het geval, gezien het feit dat we van deze vleesstromen al veel importeren. Tegelijkertijd gaan wij ook niet over het dierenwelzijn in andere landen. De essentiële vraag is: vinden wij dat je op Nederlandse bodem onverdoofd een dier moet kunnen slachten?”

Het DENK-Kamerlid Ergin sloot zich bij Van der Plas aan en benadrukte tot slot dat mensen die halal of kosjer willen eten ‘over de grens gejaagd worden’ als ze dat vlees willen hebben. Volgens hem zal er een risico bestaan dat het vlees minder goed is, evenals het dierenwelzijn. Erkens ging weer terug naar wat volgens hem de kernvraag is: willen we onverdoofd ritueel slachten in Nederland of niet?