‘Neutraliteit tegenover haat betekent instemming’

De Duitse autoriteiten moeten nog harder optreden tegen antisemieten en Jodenhaat, want als het zo doorgaat, wordt het alleen maar erger. Dat was de kern van de boodschap van Tova Friedman, de Pools-Amerikaanse Sjoa-overlevende die woensdag de Duitse Bondsdag toesprak. Hoewel jaarlijks, was de herdenking voor de slachtoffers van het nazi-reime dit keer extra bewegend, zeggen analisten. Friedman’s pleidooi spreekt de Duitse politiek aan.

Voor Tova Friedman (87) was het voor het eerst sinds 1945 dat zij weer in Duitsland aanwezig was. Ze kwam naar de Bondsdag in Berlijn om te spreken over haar oorlogsverhaal. In de Sjoa overleefde zij als kind Auschwitz. Ze was 5,5 jaar toen ze werd bevrijd, maar had grote ontberingen ontstaan. In het Engels – Friedman woont in de VS en spreekt geen goed Duits meer – sprak zij het Duitse parlement toe.

TikTok

Geboren in 1938 in Gdynia bij Danzig, overleefde Friedman als kind vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. Ze is een van de weinige overgebleven ooggetuigen van de Sjoa. Samen met haar kleinzoon Aron beheert ze een TikTok-kanaal waarop ze kinderen en jongeren voorlicht over de Holocaust en de herinnering eraan levend houdt. Het account heeft meer dan 500.000 volgers.

Mazowiecki

In haar rede beschreef Friedman de pijnlijke ervaringen uit haar jeugd – beginnend met de moord op haar grootmoeder in het getto van Tomaszów Mazowiecki door de SS, waarvan ze getuige was terwijl ze zich onder een tafel verscholen hield, tot aan haar deportatie naar Auschwitz. Om te overleven, had haar moeder haar opgedragen nooit te huilen, herinnerde Friedman zich.

Gaskamer

‘Zwakke kinderen overleven niet’, zo werd Friedman verteld. “Ik huilde niet toen ze me tatoeëerden of toen ze me bij mijn moeder weghaalden.” Ze zei ook dat ze niet huilde toen ze naakt, uitgehongerd en bijna bevroren was, of toen ze met andere kinderen in de voorkamer van de gaskamer op de dood wachtte. Friedman ontsnapte waarschijnlijk aan de vergassing door een technisch defect in de moordmachine.

Opnieuw

“Ik verliet Auschwitz in de overtuiging dat ik nooit meer bang hoefde te zijn omdat ik Joods ben,” zei Friedman waarschuwend. Nu, 81 jaar later, heeft een groot deel van de wereld zich opnieuw tegen Joden gekeerd, merkte ze op. “Mijn kleinzoon moet zijn Davidster op de campus verbergen. Mijn kleindochter werd gedwongen haar studentenhuis te verlaten om bedreigingen te ontlopen.”

Amsterdam

Friedman: “Kreten als ‘Hitler had gelijk!’ of ‘Vergas de Joden!’ zijn te horen in de straten van New York, Parijs, Amsterdam, Londen en “waarschijnlijk ook Berlijn.” En overal ter wereld voelen Joden zich opnieuw onbeschermd, aangevallen en gehaat, concludeerde Friedman. “Antisemitisme is niet verdwenen; het heeft zich aangepast,” was haar bittere conclusie. “Het verschuilt zich nu vaak achter nieuwe antizionistische taal en verspreidt zich alarmerend snel via sociale media.”

Essentieel

Friedman verzekerde iedereen dat ze haar werk om het bewustzijn te vergroten tot aan haar dood zal voortzetten. In haar toespraak tot de Duitse politici drong ze er bij hen op aan de strijd tegen antisemitisme te intensiveren. De vijandigheid tegen Joden neem ook in Duitsland toe en daarom is het essentieel dat de Duitse overheid op alle niveaus actie onderneemt.

Verantwoordelijkheid

“Neutraliteit tegenover haat is geen neutraliteit, maar medeplichtigheid,” zei de 87-jarige, die erop hamerde dant antisemieten met duidelijk bestreden moeten worden. “Moge herinnering leiden tot verantwoordelijkheid. Moge verantwoordelijkheid leiden tot actie. En moge actie ervoor zorgen dat ‘Nooit meer’ niet slechts een leus is, maar een blijvende belofte,” besloot Friedman haar toespraak.

‘Ook jullie geschiedenis’

Friedmans rede werd voorafgegaan door een toespraak van Bondsdagvoorzitter Julia Klöckner (CDU). Ze stelde dat elke vorm van uitsluiting van Joods leven indruist tegen de essentie van Duitsland en wees naar de misdaden uit het verleden. Iedereen die in Duitsland woont, ongeacht afkomst, moet deze verantwoordelijkheid onder ogen zien. Zich richtend op nieuwkomers zei de: “Als dit jullie land is, dan is dit ook jullie geschiedenis!”

Onder ogen zien

Haat wordt maatschappelijk aanvaardbaar en de publieke verontwaardiging na aanvallen op Joden is gedempt, merkte Klöckner bezorgd op. Iedereen moet de heroplevende Jodenhaat onder ogen zien ‘op scholen en universiteiten, op het werk en in verenigingen, online en onder onze eigen vrienden’. In Duitsland weet tot tot twaalf procent van de jongeren niet wat de Holocaust was. Zij hebben geen idee wat er is gebeurd.

Gauland

De energie die Friedman in de zaal overdroeg kwam aan en maakte indruk, aldus kenners. Met name AfD-kopstuk Alexander Gauland werd door haar aangesproken. Hij vergeleek in 2018 de twaalf nazi-jaren als ‘een vogelpoepje in de duizendjarige Duitse geschiedenis’, waarmee hij die tijd bagatelliseerde. De regering van Friedrich Merz wil harder optreden tegen antisemitisme, van links, rechts en islamitische zijde.

Herzog

Sinds 1996 vindt jaarlijks een herdenking in de Bondsdag plaats, waarbij een overlevende van de Holocaust spreekt. Eerder treden onder meer de Nederlandse Sinti-man Zoni Weiss en Joods-Nederlandse overlevende Rozette Kats, oud-bestuurslid van Stichting Sobibór, op. Het gebeurt altijd op of rond 27 januari, de dag waarop Auschwitz werd bevrijd. De Duitse president Roman Herzog voerde de jaarlijkse herdenking in.