Volk, land en Tora – column Harry Polak

Het Joods-zijn bestaat volgens sommigen uit een drie-eenheid: volk, land en Tora. ‘Als Joden op één van die drie wezenskenmerken van het Jodendom buitenissige nadruk leggen, dan ontspoort het. Zeker als de andere twee elementen volkomen ondergeschikt worden gemaakt’, aldus columnist Harry Polak vanuit Israël.

In Marokko bezocht ik in het aan zee gelegen Agadir. Vlakbij die stad, in 1960 getroffen door zware aardbevingen, ligt een heuvel met de tekst: ‘Allah, land, koning. Die drie zijn heilig voor het Arabische land’. Daar moest ik aan denken toen ik een interview las met Tweede Kamerlid Gidi Markuszower, die met zes anderen uit de PVV-fractie stapte.

Hij spreekt over drie elementen die met elkaar je Joods-zijn compleet maken. Ontbreekt er één, dan is het mis. Het is een vertrouwde opsomming, want het gaat om – de volgorde is voor zijn rekening – ‘Volk, land en Tora’. Dat zijn de drie pijlers die je tot Jood maken, aldus onze volksvertegenwoordiger. “Je moet liefde hebben voor het volk, liefde voor het land en voor de Tora, voor de religie. Als het je aan één van de drie liefdes ontbreekt, doe je wat mij betreft niet helemaal mee.”

Elips

Gidi is in Israël geboren. Voor hem kan een volk niet zonder eigen land. Als je dat als Jood niet vanzelfsprekend vindt, dan kom je tot de stelling dat het in het Jodendom om twee kernen gaat: afkomst, nationaliteit, volk enerzijds en anderzijds religie, cultuur. Het eerste is de vorm, het tweede de inhoud. Het Jodendom kan je zien als een ellips met twee brandpunten, niet als cirkel met slechts één middelpunt. 

Assimileren

Joden hebben eeuwenlang zonder eigen land geleefd nadat ze ooit uit het Joodse land of in ieder geval uit Jeruzalem en omstreken werden verdreven door de Romeinen. Daarna hield vooral hun religie Joden bij elkaar, al zal het antisemitisme ook een rol hebben gespeeld bij het niet assimileren van Joden.

Een voorbeeld: op sjabbat is het wel zo prettig om een synagoge op loopafstand te hebben, dus woonden Joden op een kluitje rond het gebedshuis. Het antisemitisme zorgde er op zijn beurt voor dat Joden in eigen buurten (getto’s) moesten wonen. Ander voorbeeld: het alleen mogen eten van kosjer voedsel gaf een onderlinge band. Ook drank moest kosjer zijn. En wijn mocht niet worden ingeschonken door een niet-Jood, dus met anderen dronken worden, lag niet voor de hand.

Identiteit

Joden zijn tegenwoordig lang niet altijd religieus. Religie was vroeger veel belangrijker. Het vormde iemands identiteit. En nog steeds zijn er veel landen in de wereld waar het onbegrijpelijk wordt gevonden als je geen religie hebt.

Nadat ik had gelezen wat de orthodoxe Markuszover bepalend vindt voor het Joods zijn, bedacht ik – tussen de vele luchtalarmen door – dat er meer over te zeggen valt. Als Joden op één van die drie wezenskenmerken van het Jodendom buitenissige nadruk leggen, dan ontspoort het. Zeker als de andere twee elementen volkomen ondergeschikt worden gemaakt.

Voorgrond

Ultraorthodoxe Joden stellen de religie onmiskenbaar op de voorgrond. Kijk naar Israël waar Tora en halacha [de Joodse levenswijze, HP] zodanig voorop staan bij charediem dat zij niet willen dienen in het leger van het land waar ze wonen. Ze talen nauwelijks om de staat. Die is er voor hen, zij zijn er niet voor de natie. Er zijn uitzonderingen, maar dat betreft een minderheid onder de ultra-religieuzen.

Heilig land

Voor fanatieke kolonisten staat het land voorop. De Allerhoogste heeft het heilige land aan de Joden gegeven en daarmee basta. Deze kolonisten, aanhangers van rabbijn Cook, zijn óók heel religieus. Je zou kunnen zeggen dat het bij hen om een ellips draait met land en religie als brandpunten.

In hun religieuze beleving is de Eeuwige vooral de godheid van en voor de Joden. Maar de Allerhoogste is niet alleen de G’d van het uitverkoren volk, de Joodse godheid is tevens universeel. Dus God van alle mensen. Ook van vreemdelingen met wie Joden het land bewonen. Waren alle Joden niet eens vreemdelingen in Egypte?

Fanatieke kolonisten zullen het heilige land belangrijker vinden dan het gebod om vreemdelingen goed te behandelen. Zeker als het om Palestijnen gaat (die overigens niet altijd van die lieverdjes zijn om mee samen te wonen in het heilige land).

Even belangrijk

En Joden die het volk vooropstellen? Zij willen méér volk, zoals kolonisten méér land en ultrareligieuzen méér religie willen. Zij zullen bij het zingen van het Israëlische volkslied liot am chofsje (beartsenoe), ‘een vrij volk te zijn (in ons land)’, extra benadrukken. Bij hen draait het om emancipatie van het Joodse volk. Daarbij zullen zij bereid zijn ruimhartig om te gaan met het opnemen van degenen die bij het Joodse volk willen horen. De Wet op de Terugkeer met de ruimere definitie van wie tot dat volk behoort, is daar een duidelijke uiting van.  

Kortom, alle drie zijn even belangrijk.