Alkmaar krijgt Sjoa-monument met namen op Stationsplein

Net als steeds meer andere gemeenten in Nederland krijgt Alkmaar een eigen Sjoa-namenmonument. Hierop komen de namen van alle Alkmaarse Joden die zijn vermoord in de Tweede Wereldoorlog. In eerste instantie was er al een ontwerp, maar daar was uiteindelijk geen draagvlak voor. Nu komt er een monument met rond de 140 namen van Joodse Alkmaarders. Ze werden in 1942 per spoor afgevoerd en vandaar dat het gedenkteken op het nieuw ingerichte Stationsplein komt. Volgend jaar wordt het op 5 maart onthuld.

Twee jaar geleden besloot het Alkmaarse college van burgemeester en wethouders dat het monument er moest komen. Er werd een kunstenaar uitgekozen, Ruud-Jan Kokke, en die ging aan de slag. Op zijn ontwerp van een gedenkteken op de hoek Clarissenbolwerk en het Zevenhuizen kwam echter teveel kritiek. Hij maakte een hek met letters en een pad rond een boom dat aftakt van het bestaande trottoir. Critici noemden het ontwerp een skelkerbaan en stelden dat er ook teveel groen voor zou worden opgeofferd.

De gemeente legde het project stil en ging in gesprek met de klagers. Mede daardoor kwam de onthulling in 2020, het jaar van ’75 jaar vrijheid’, er niet van en moest alles worden doorgeschoven. Nu heeft het college besloten dat het gedenkteken er toch zal komen, maar dan op het Stationsplein. Nu er een nieuw design ligt, staan alle lichten op groen. Het ontwerp zal aansluiten bij de tegels die de Joodse huizen markeren die er ooit hebben gestaan. Verder wordt nog uitgezocht hoeveel namen erop komen, omdat niet helemaal duidelijk is wie van de gedeporteerde Joden daadwerkelijk is vermoord.

In Alkmaar woonden voor 1940 woonden er rond de tweehonderd Joden in de Kaasstad, samen met een aantal gevluchte Joden uit nazi-Duitsland. Op 5 maart 1942 werden zij en alle andere Alkmaarse Joden uit de stad afgevoerd. Na een kort verblijf in Amsterdam werden ze via doorvoerkamp Westerbork naar het Oosten gedeporteerd. Een handjevol van hen keerde terug. Verder wisten enkele tientallen Alkmaarse Joden onder te duiken en de oorlog te overleven. In 2000 werd op de Joodse begraafplaats een gedenksteen voor de vermoorde Joden onthuld. Ook in Bergen, Castricum en Schoorl zijn Joodse monumenten.

Na de oorlogsjaren was de gemeenschap te klein om de sjoel en het schoolgebouw aan te houden. Die werden onder andere aan christenen verkocht. In 1997 kwam er een stichting onder leiding van Loes Citroen die de synagoge terug wilde kopen, wat in de jaren 2000 lukte. Sinds 2011 is de sjoel weer in gebruik. De Joodse Gemeente Alkmaar is samen gegaan met de joodse gemeentes van Zaandam en Haarlem, en heten thans Joodse Gemeente Noord-Holland NoordWest (NIG NHNW) en zijn onderdeel van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK). De Stichting Alkmaarse Synagoge is kort geleden overgegaan Nederlands Verbond voor Progressief Jodendom. De nieuwe LJG Alkmaar bereidt zich momenteel op activiteiten voor. Daarnaast is er nog de Joodse vereniging Chanah.

Lees ook: