Beeldenstorm anno nu – column Hanneke Gelderblom

Net als bij de Beeldenstorm van 1566 loopt het ‘protest’ anno 2026 uit de hand, vindt columniste Hanneke Gelderblom. Zij noemt de huidige vorm van slopen, vernielen en bedreigen door extremisten die tegen Israël zijn een nieuwe Beeldenstorm. ‘Wie heeft de moed en kennis om vast te stellen waar de grens ligt tussen demonstreren en geweld van protest als eigen recht?’

Vrijwel iedereen kent de naam van theoloog Maarten Luther. De man die in het jaar 1517 zijn 95 stellingen op een kerkdeur in het Duitse stadje Wittenberg timmerde. Het was een theologisch onderbouwde vorm van protest tegen de Rooms-katholieke kerk die je vergeving verleende als je iets verkeerd had gedaan, mits je aan de kerk een behoorlijk bedrag betaalde.

Dat heette een aflaat. Zo kon je makkelijk een misdaad afkopen en de Kerk werd er ook nog eens behoorlijk rijk van. Luther, zelf ooit tot monnik gewijd, kreeg steeds meer bezwaren tegen deze handelswijze van de katholieke kerk.

Protestantisme

De daad van Luther, die zelf overigens niet gespeend was van antisemitisme, was het begin van het protestantisme; dus afstand nemen van wat al jaren werd verteld en wat je daarbij werd opgedragen, maar zelf nadenken hoe je een tekst wilde interpreteren. Maar daar bleef het niet bij.

Later gingen extremisten over tot een in hun ogen gerechtvaardigde actie: het in de kerk kapotslaan van vele heiligenbeelden. Dat is in onze geschiedenis algemeen bekend onder de naam Beeldenstorm. In de Nederlanden vond die in 1566 plaats. Deze gebeurtenis zorgde oor een lange periode van intolerantie tegenover niet-protestanten.

Opnieuw verstrikt

Ik vraag mij echter af of wij op dit moment in de geschiedenis niet opnieuw verstrikt zijn geraakt in een beweging waarbij veel mensen, die hun woede over wat zij als fout beschouwen botvieren op extremistische wijze. Je zag het deze week weer in Gent, waar in een universiteitsgebouw vernielingen in het rectoraat werden aangericht door activisten met extremistische methoden en gedachten.

Maar het gaat verder: anno nu gaat het over alles wat met Jodendom te maken heeft. Anti-Joodse jongeren worden tegen een behoorlijke vergoeding gerekruteerd om aanslagen te plegen. Dat houdt in dat je dus het recht hebt om ieder gebouw waarop een davidster staat, of het nu een school of sjoel is, met bijvoorbeeld vuurwerk of brandbommen te bestoken.

Biënnale

De huidige Beeldenstorm beperkt zich alleen niet tot het venielen van spullen of gebouwen. Ook mensen worden aangevallen. Joden die op een of andere wijze, zoals het dragen van een keppel of een kettinkje om je hals met een davidsster, uiten in het openbaar, bijvoorbeeld. Het gaat allang niet meer om de zogenaamde bestrijding van het zionisme; het is simpel het agressief tonen van een intense afkeer.

Gewoon iedereen en alles wat met het Jodendom te maken heeft, mag of moet kapot gemaakt worden. Het zet door tot zelfs zoiets onnozels als het Eurovisie Songfestival, of erger, een paviljoen op de Biënnale van Venetië. Je noemt het ‘een protest tegen Israël’ en dan mag het.

Eigen richting

De noodzaak om te definiëren wat of wie er fout is, doet er niet meer toe. Dit heet eigen richting kiezen, voor eigen rechter spelen. Ik noem dit de nieuwe vorm van Beeldenstorm. Daarbij gaat helemaal niet meer over het recht van Israël om zich als land te verdedigen tegen continue aanvallen of om een thuis voor Joden in de wereld te mogen zijn.

Vrijwel niemand nog kent de ideologische geschriften die nog steeds het bestaansrecht van Israël verwerpen en die alle pogingen verdedigen tot het vernietigen van dit land. Je bent al 78 jaar tegen de staat Israël en dan lijkt het wel alsof alle vormen van protest gerechtvaardigd zijn. Het is om moe van te worden.

Vrijheid?

Het probleem waar wij in onze democratische, westerse wereld tegenaan lopen is dat ons uitgebreide en behoorlijk gedefinieerde rechtssysteem de vrijheid van meningsuiting en dus ook de vrijheid van demonstreren garandeert. Maar er is nog steeds geen duidelijk antwoord op de vraag of hierbij ook het recht hoort om je zonder meer gewelddadig te uiten.

Wie heeft de moed en de benodigde kennis om vast te stellen waar de grens ligt tussen demonstreren en de toenemende gewelddadige vormen van protest als eigen recht? En wie heeft de moed en de kennis om vast te stellen dat sommige landen er kennelijk baat bij hebben onze westerse vorm van democratie als slecht te bestempelen?

Hoe om te gaan met

Wij voldoen immers niet zonder meer aan hun interpretatie wat theologische of ideologische teksten betekenen. De volgende vraag dient zich steeds duidelijker aan:

Wat doen wij met wereldleiders die verkondigen dat hun opvattingen over theologische teksten en hun interpretatie ervan de enige juiste is en dat daarbij geweld geoorloofd is? Deze leiders stellen, identiek aan wat er in de middeleeuwen gebeurde, daarbij ook geld ter beschikking.

Hoe gaan wij om met deze nieuwe vorm van de Beeldenstorm?