Kabinet komt met boycot producten uit nederzettingen

Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA wil in de nabije toekomst producten uit Israëlische nederzettingen in de betwiste gebieden boycotten. Zelf spreekt jet kabinet van ‘sancties’ of een ‘verbod’. Dat betekent dat producten uit de Westelijke Jordaanoever en de Golan Hoogvlakte niet meer naar Nederland mogen worden geïmporteerd. De beslissing komt na een Kamermotie die vorig jaar daartoe werd aangenomen en nadat het vorige kabinet dit ondersteunde. Het plan is vooral symbolisch en duurt drie maanden.

Het besluit voor een boycot werd op vrijdag genomen in de ministerraad. Minister-president Rob Jetten (D66) maakte de maatregel na afloop bekend in zijn wekelijkse persconferentie. Hij begon over het conflict in het Midden-Oosten en hulporganisaties zoals Oxfam-Novib die hij gesproken heeft over de ‘verschrikkelijke situatie in Gaza en de Westelijke Jordaanoever’.

Internationaal recht

Nederland wil voor het internationaal recht blijven opkomen. ‘Met de maatregelen wil het kabinet voorkomen dat Nederlandse economische activiteiten bijdragen aan het bestendigen van een situatie die strijdig is met het internationaal recht. Nederland heeft een internationale verplichting om niet bij te dragen aan de in stand houding van de onrechtmatige bezetting’, schrijft het kabinet in een persbericht.

Voorkomen

“Om de druk tegen de regering-Netanyahu op te voeren heeft de ministerraad ingestemd met sancties,” zei Jetten. “We gaan nieuwe maatregelen nemen tegen producten uit illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Zo willen we ook voorkomen dat we als Nederlandse regering bijdragen aan een onrechtmatige bezetting en het in stand houden van illegale nederzettingen.”

Enerzijds, anderzijds

Daarnaast blijft het kabinet werken aan aanvullende sancties tegen ‘gewelddadige kolonisten enerzijds en de terreurorganisatie Hamas anderzijds’, aldus Jetten, die benadrukte dat vrede om duidelijkheid vraagt ‘voor veiligheid voor Israëliërs en perspectief voor de Palestijnen’. Hoe ingewikkeld het ook is, stelde de premier, zal Nederland blijven inzetten op een tweestatenoplossing als de enige weg naar duurzame vrede.

Kamerbrief

Inmiddels is er al een brief van de ministers Tom Berendsen (CDA) van Buitenlandse Zaken en Sjoerd Sjoerdma (D66) voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking naar de Tweede Kamer gegaan. Ze zeggen daarin ‘grote zorgen’ te hebben over de situatie in de betwiste gebieden en beginnen opnieuw over het internationaal recht, waarmee die situatie volgens hen in strijd is.

Zorgvuldig

‘De uitbreiding van illegale nederzettingen en excessief geweld door kolonisten zorgen voor een steeds verder verslechterende situatie, waarbij een tweestatenoplossing steeds verder weg komt te liggen’, schrijven Berendsen en Sjoerdsma aa de Kamer. Ze hebben in hun besluitvorming ‘de doelmatigheid, doeltreffendheid, proportionaliteit, uitvoerbaarheid en regeldruk van de maatregel zorgvuldig gewogen’.

Moeilijk handhaven

Wel zijn de ministers eerlijk over de handhaving van de boycot van deze producten, die volgens hen tegen grenzen aan zal lopen, wat betekent dat het moeilijk zal worden. Ze geven in de brief niet aan waar dit aan zal liggen. Mogelijk is de capaciteit van de douane en de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) beperkt of is er geen geld voor extra handhaving in de begroting, die van financiën-minister Eelco Heinen (VVD) moet kloppen.

Regels

Met de sancties wordt het verboden om goederen uit ‘de onrechtmatige Israëlische nederzettingen in te voeren; goederen uit de onrechtmatige Israëlische nederzettingen aan te kopen en te verkopen; tussenhandel-diensten te verlenen die te maken hebben met goederen uit de onrechtmatige Israëlische nederzettingen; bovenstaande handelsverboden te omzeilen’. Het verbod geldt ook voor de eilanden Saba, Bonaire en Sint-Eustatius.

Raad van State

Omdat er haast zit achter het besluit heeft het kabinet ook advies van de Raad van State (RvS) gevraagd. Daarin zitten Staatsraden die kijken naar de praktische en juridische haalbaarheid van het plan. ‘Na ontvangst van het advies van de RvSt stelt het kabinet een reactie op dit advies op, wordt het sanctiebesluit definitief vastgesteld en volgt publicatie in het Staatsblad. Twee maanden na publicatie treden de sancties in werking’.

Analyse

De maatregel tegen de producten uit betwiste gebieden kan vooral gezien worden als symbolisch, want de ministers geven in hun brief aan dat de handhaving ervan niet makkelijk zal zijn. Al jaren is zo’n boycot een thema in het debat over het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Het is een grote wens van pro-Palestijnse activisten- en organisaties, die ervoor lobbyen bij linkse en progressieve partijen.

In Nederland wordt op een handjevol plaatsen producten uit Israël verkocht. Soms zitten daar dingen uit de betwiste gebieden tussen. De EU bepaalde eerder dat deze producten een label moeten krijgen met informatie waar ze vandaan komen. Eerder legde de NVWA al een boete op op het Israël Productencentrum in Nijkerk, de winkel van actiegroep Christenen voor Israël.

Binnen de EU wordt al langer door lidstaten gewedijverd dat er een boycot van dergelijke producten in alle EU-landen komt. Door landen die dwarsliggen zoals Hongarije en Griekenland gaat dat telkens niet door. Daarom doet het kabinet het nu zelf, zij het voor drie maanden. De vraag is of de maatregel zal worden verlengd of dat er dan alsnog een EU-besluit is. Tot dan toe blijft het vooral symboolpolitiek.