NIOD doet onderzoek naar rol NS in de Tweede Wereldoorlog

De Nederlandse Spoorwegen (NS) wordt in het komende jaar onder de loep genomen voor haar rol in de Tweede Wereldoorlog. Er is al veel bekend over het handelen van het bedrijf in de bange jaren ’40-’45, maar de directie wil graag alles uitgezocht hebben. Het Niod Instituut voor Oorlogs-, Holocaust-, en Genocidestudies zal het onderzoek leiden, dat naar schatting 3,5 jaar zal duren. Eerder liet NS onderzoek doen naar het vervoer van Joden, Sinti en Roma naar doorvoerkamp Westerbork. Er kwamen financiële genoegdoeningen en gelden voor projecten uit voort.

Het komende onderzoek zal zich richten op de vraag hoe NS verantwoordelijk en medeplichtig is geweest aan het faciliteren van de Duitse oorlogs- en vernietigingsindustrie. Onderzocht wordt hoe verschillende bestuurslagen, afdelingen en individuen van het spoorwegbedrijf in de jaren ’40-’45 betrokken en verantwoordelijk waren voor het uitvoeren van transportopdrachten door de Duitsers. Met het onderzoek komt NS tegemoet aan de maatschappelijke wens voor meer duidelijkheid over het functioneren van het bedrijf tijdens de Duitse bezetting en zijn verantwoordelijkheid bij de deportatie van vervolgingsslachtoffers.

Inmiddels is er al een verkennend vooronderzoek geweest door twee NIOD-onderzoekers. Zo zou het NS-personeel ontvankelijk zijn geweest voor de nazi-ideologie. De voorstudie concludeert dat ‘de politiek-ideologische sympathieën binnen het bedrijf niet eerder systematisch zijn onderzocht’, aldus Het Parool. In de Tweede Wereldoorlog verdiende het spoorwegbedrijf 2,5 miljoen gulden aan het afvoeren van Joden, Sinti en Roma naar Westerbork. Nu moet duidelijk worden hoe en of medewerkers afwisten van het lot van de burgers die gedeporteerd werden.

In 2005 bood het bedrijf excuses aan voor haar rol in de Sjoa, maar pas na oproepen van Sjoa-overlevende Salo Muller besloot de directie in 2018 onderzoek te laten doen. Na een jaar was het onderzoek klaar. De Commissie Individuele Tegemoetkoming Slachtoffers WOII Transporten NS oordeelde dat 5498 tegemoetkomingen moesten worden betaald aan slachtoffers en nabestaanden van de NS-transporten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zeker 804 slachtoffers kregen compensatie, de rest ging naar nabestaanden. In totaal betaalde het bedrijf 43 miljoen euro uit. Vijf miljoen euro ging naar herinneringscentra Kamp Westerbork, Kamp Vught, Kamp Amersfoort en het Oranjehotel in Den Haag. 

Lees ook:
NS keert individuele tegoeden uit aan Joden, Sinti en Roma
De Nederlandse Spoorwegen (NS) moeten ongeveer vijfhonderd overlevenden van de Sjoa en circa 5.500 nabestaanden een vergoeding geven omwille van het leed dat het bedrijf heeft veroorzaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit zegt de commissie Cohen, die voor het bedrijf heeft onderzocht hoe het het beste tot een tegemoetkoming of gebaar inzake kan komen. Directeur Roger van Boxtel neemt alle adviezen van de commissie over en zal ze per 1 augustus uitvoeren.