Ode aan Bloeme Evers-Emden in Sjoel West

Het is tien jaar geleden dat docent, schrijfster, wetenschapster en Sjoa-overlevende Bloeme Evers-Emden op negentigjarige leeftijd overleed. Velen missen haar nog steeds, zeker ook in Sjoel West, waar ze jarenlang een van de voortrekkers was. Om haar niet te vergeten en in herinnering te houden, werd zaterdag een speciale dienst met kiddoesj gehouden voor en over Bloeme Evers-Emden.

Het was deze sjabbat precies Evers-Emdens Jahrzeit (12 Tammoez 5776) en vandaar dat de ode in Sjoel West een paar weken voor haar sterfdag, 18 juli 2016. Ze woonde toen al in Herzliya, waar ze een paar jaar daarvoor naartoe was verhuisd. Voor haar was op aliya gaan een droom die uitkwam en niet alleen een Joodse religieuze plicht.

Familie

Sjoel West, de kleinste synagoge van Amsterdam, was zaterdag afgeladen vol voor deze speciale dienst voor en nagedachtenis aan de overledene. De dienst werd mede geleid door haar twee kleinkinderen van Evers-Emden. Elisha en Jechiel Evers, twee zonen van Rav Raph Evers, lazen voor uit de Tora en gingen voor in de dienst. Na afloop was er een kiddoesj.

Niet volmaakt

Tijdens die nazit hield Ruben Vis een uitgebreid betoog over Evers-Embden, die hij bij leven heeft meegemaakt en goed heeft gekend. “Op ieder mens is ook wel iets af te dingen; wie is volmaakt? Ik heb besloten daar geen focus op te vestigen, op wat er op haar aan te merken zou zijn. Daarmee is het dus zeker geen compleet beeld wat ik presenteer, maar wel een schets van aspecten.”

Kennismaking

In Rotterdam, waar Vis vandaag komt, maakte hij voor het eerst kennis met Evers-Emden. “Mijn ouders hadden vrienden, ook met kinderen in de leeftijd van mij en mijn twee jaar oudere zus. We kwamen er vaak. Ik moet een jaar of zes, zeven zijn geweest. Er waren twee jongetjes uit Amsterdam, met hun ouders op bezoek. Jongetjes met van die ijzeren brilmontuurtjes.”

Open houding

Zelfbewust en religieus levend, bleef Evers-Emden open staan voor andere opvattingen en andere levensstijlen. “Dit heeft zij ook in haar kinderen, hun kinderen uiteraard, geplant en dit was ook de sfeer die zij in Sjoel West wist te creëren en te behouden,” aldus Vis, die stelde dat zij haar tolerante houding heeft aangeleerd van haar ouders.

Vrouwvriendelijker

Daarnaast was Evers-Emden ook een feministe. “In 2000 was er de derde conferentie over Joodse orthodoxie en feminisme, in New York, met 1.500 deelnemers. Daar was Bloeme bij met een Nederlandse delegatie. Terugkijkend zei ze daarover:

Wij, de Nederlandse delegatie voelden ons opgeladen na deze conferentie. We hebben veel gehoord dat tot nadenken stemt en gaan moedig voorwaarts om door sterker bewustzijn te kweken ons geliefde Jodendom wat vrouwvriendelijker te maken.”

Sem

Bloeme Evers-Emden kreeg zes kinderen, waarvan haar zoon Sem op zeventienjarige leeftijd onder een auto kwam en stierf. Ook aan hem besteedde Vis aandacht. Pas toen kon haar rouwproces over de Tweede Wereldoorlog beginnen. “Een derde rode draad werd de groei en opbloei van haar nageslacht waaraan ze, vooral gezien haar eigen geschiedenis, zo’n intens genot en misschien ook wel kracht ontleende.”

Promoveren

Op 38-jarige leeftijd begon Evers-Emden met een studie psychologie. Nadat ze in 1973 haar doctoraal haalde, ging ze door met onderzoek. Op 63-jarige leeftijd promoveerde ze in de ontwikkelingspsychologie. Hoe ze dat deed, erin slaagde om haar doctoraal te halen, vertelde ze aan het blad Margriet. Mettertijd werd ze religieuzer, aldus Vis, maar nooit fanatisch in haar geloof.

Crescas

“Velen zochten haar op en vonden in haar een religieuze lerares, maar een die daarin volstrekt tolerant was. Bloeme gaf cursussen voor Joden met heel weinig Joodse kennis en voor mensen met een niet-Joodse moeder. Dit deed ze thuis, privé en op een gegeven moment ook voor Crescas, thuis,” zei Vis, die oud-Crescas-directeur Michel Waterman aanhaalde. Hij zei dat Evers-Emden altijd maatwerk leverde.

Goed lopend

Haar cursussen over het Jodendom bij Joods Educatief Centrum waren een succes en zaten bijna altijd vol. Vis: “Bloeme Evers-Emden laat naast een groot nageslacht ook veel leerlingen en leringen na. Dat haar leringen hen op hun levenspad zullen begeleiden en zij daarmee de betekenis die Bloeme heeft gehad voortzetten en haar bijzondere gedachtengoed verder uitdragen.”

Sjoel West

Zelf is Evers-Emden naar een hoger oord geroepen, en in Israël heeft zij haar rustplaats gekregen. Halverwege jaren 2010 migreerde ze naar het land, een proces dat op aliya gaan of ayila maken wordt genoemd. Ze stierf daar op 18 juli 2016 en werd daar begraven. “Moge haar aandenken tot zegen zijn; zeker in haar Sjoel West.” Wie de hele tekst van Ruben Vis wil lezen, kan op Vrijdagavond terecht, waar die in drie delen wordt gepubliceerd.