Oproep voor foto’s van sjoel Oost voor monument

Op de plek in Amsterdam-Oost waar ooit een synagoge stond zal een gedenkteken verrijzen. Kunstenaars Chaja Hertog en Nir Nadler gaan ermee aan de slag. Ze doen een oproep aan iedereen die nog beeldmateriaal van het voormalige huis van samenkomst heeft. Met beelden van toen kunnen ze het monument ‘De Cinegoge’ nog beter maken. Met al het materiaal zal netjes worden omgesprongen. Zie onderaan bij wie u terecht kunt.

Het gaat om de synagoge die tot begin jaren zestig in de Linnaeusstraat op de hoek bij de Polderweg stond. De sjoel was voor de oorlog gebouwd voor de circa 17.000 Joodse Amsterdammers die begin twintigste eeuw in de aangrenzende Transvaalbuurt waren komen wonen. Het was een markant Amsterdamse Schoolgebouw, dat werd ingewijd in 1926. Het pand vormde het centrum van de Joodse aanwezigheid in de wijk.

Nauwelijks sporen

Het Joodse leven in Oost was helaas van korte duur. Een krappe twintig jaar na hun verhuizing werden tijdens de Duitse bezetting ook deze Joodse Amsterdammers opgeroepen, afgevoerd en getransporteerd naar de vernietigingskampen. Hun verblijf in de nieuwe wijken van Oost had nauwelijks fysieke sporen achtergelaten. Alleen de synagoge stond er nog, maar die werd in 1962 afgebroken.

Tastbaar bewijs

‘Het is nu moeilijk te begrijpen dat dit gebouw met zo’n beladen geschiedenis toen is gesloopt’, schrijven de kunstenaars anno 2026. ‘De synagoge was in feite het enige tastbare bewijs dat hier nog maar korte tijd geleden een levendige Joodse gemeenschap woonde’. Dat de buurt haar vroegere bewoners mist blijkt uit dit initiatief van Geheugen van Oost en de vele andere activiteiten over het Joodse verleden in de buurt.

Openbare ruimte

Hoe moet het werk eruit zien? ‘Bij het ontwikkelen van een idee voor het schetsontwerp stelden wij onszelf de vraag hoe een kunstwerk in de openbare ruimte het verleden kan verbeelden en tegelijkertijd haar betekenis kan laten resoneren in onze hedendaagse samenleving’, aldus de makers. ‘Vanaf het begin wisten we dat we iets wilden maken dat op, of zo dicht mogelijk bij, de oorspronkelijke locatie zou komen te staan’.

Jeruzalem

Tegelijkertijd willen de kunstenaars dat het beeld, subtiel, zo veel mogelijk kenmerken van een huis van samenkomst bevat: met de oriëntatie naar het oosten en met symbolisch gebruik van licht. Zo was de gebedsruimte van de sjoel op Jeruzalem gericht. Het kunstwerk zal dat ook zijn. Verder is de locatie van het gedenkteken uitdagen te noemen: het trottoir moet er voor worden heringericht.

Reliëf van glas

‘Voor dit werk kiezen we voor materialen die zowel kracht als kwetsbaarheid uitstralen; metaal, glas en licht. Strakke metalen architectonische lijnen markeren de contouren van de vroegere entree van het gebouw’, aldus de kunstenaars, die met een reliëf van massief glas een ruimtelijke afdruk van het interieur willen maken. ‘Op een led-scherm, achter het glas, zullen geabstraheerde beelden van het Joodse leven in de buurt te zien zijn’.

Wijsheid

Licht heeft in dit werk heeft een symbolische betekenis. Zo stroomt licht in synagogen van binnen naar buiten, als symbool van wijsheid en van een gemeenschap die haar licht met de wereld deelt. ‘In ons werk zal de constructie ’s nachts subtiel van onderaf worden belicht waardoor de contouren van de verdwenen synagoge als het ware oplichten en zich aftekenen in het donker’.

Oproep

Wie meer vragen heeft of beeldmateriaal beschikbaar wil stellen aan de kunstenaars, kan terecht bij projectleider Anita Frank. Mailen kan naar anitafrank3@icloud.com Het gedenkteken moet binnen een paar jaar af zijn en zal De Cinegoge gaan heten.

Eerder hebben het Amsterdams Fonds voor de Kunsten en het Mondriaanfonds subsidie toegezegd om het project mogelijk te maken. Toch is er nog een gat in de begroting van circa 1.500 euro. Alle donaties zijn welkom. Ook hiervoor is de projectleider aanspreekbaar.