Nederlanders kritisch over strijd Israël-VS tegen Iran

De Israëlisch-Amerikaanse strijd tegen Iran kan op kritiek rekenen op een meerderheid van het Nederlandse publiek. De meesten zijn er tegen en maken zich ook zorgen, onder meer over de energieprijzen in de eigen portemonnee. De lijn van het kabint-Jetten over oorlog kan ook niet op begrip rekenen. Dat blijkt uit een representatieve steekproef van onderzoeksbureau Ipsos.

De onderzoekers legden zestien uiteenlopende kwesties voor waarover Nederlanders zich zorgen kunnen maken. De meesten maken zich zorgen over problemen in eigen land, zoals de wooncrisis. Direct daarna volgt de oorlog in het Midden‑Oosten tussen Iran enerzijds en Israël en de VS anderzijds: zeker 75 procent maakt zich hier zorgen om, ruim meer dan over Oekraïne (67 procent) en Gaza (57 procent).

Verdeeld

Nederlanders zijn per saldo kritisch over de aanvallen van de VS en Israël op Iran, aldus Ipsos. Zeker 39 procent vindt het een slechte zaak en 21 procent vindt het een goede zaak. Een deel is neutraal – 25 procent – of weet het niet – vijftien procent. Steun voor de oorlog is het hoogst onder rechtse kiezers, met name bij de SGP, JA21 en PVV. Progressieve en linkse kiezers zijn tegen, vooral bij GroenLinks-PvdA en de PvdD.

Hoop op iets nieuws

De ondervraagde burgers die voor de oorlog tegen Iran zijn, willen dat er daar en in het Midden-Oosten iets verandert. Zij benadrukken vooral het repressieve karakter van het Iraanse regime en de – nucleaire – dreiging van Iran voor landen in de regio en daarbuiten. Ze hopen dat de aanvallen het regime verzwakken en uitzicht bieden op verandering, mogelijk een nieuw regime.

‘Trump is stom’

Tegenstanders halen vooral het internationaal recht aan, dat volgens hen door Israël en de VS is geschonden. Zij vinden dat Iran een soevereine staat is, die is aangevallen en maken zich zorgen over een precedent voor de toekomst. Ook vrezen ze voor meer escalatie en destabilisatie van het Midden-Oosten, en wantrouwen ze de Amerikaanse president Donald Trump, die ze dom, egoïstisch en machtshongerig vinden.

Stoppen nu

Vier op de tien Nederlanders vinden dat Israël en Amerika hun aanvallen op Iran moeten stopzetten (42 procent) en een kleiner deel wil dat niet (28 procent). De steun voor een stopzetting is wel voorwaardelijk: als aan de stelling wordt toegevoegd dat het Iraanse regime waarschijnlijk aan de macht blijft als de aanvallen stoppen, daalt de steun voor een stop van 42 naar 28 procent, aldus Ipsos.

Kabinet-Jetten

De houding van het kabinet is bij 29 procent van de ondervraagden niet bekend. Van de mensen die het standpunt van Jetten en co. wel kennen, is 47 procent kritisch en is 23 procent er positief over. Veelal betekent die kritische houding dat mensen willen dat Nederland meer kritiek levert op Israël en de VS (37 procent). Slechts een klein deel wil juist meer steun geven aan deze landen (dertien procent).

D66, VVD en CDA

Kiezers van de regeringspartijen steunen het kabinetsbeleid relatief vaker dan andere kiezers. Zo staat 43 procent van de VVD-kiezers achter de regeringslijn, maar veertig procent niet. Van de CDA-kiezers steunt 41 procent het kabinet, 33 procent niet. D66-kiezers zijn het meest kritisch: 33 procent steunt het en 39 procent niet. De wens tot een kritischer geluid geldt nadrukkelijk bij kiezers van links‑progressieve oppositiepartijen.

Onderzoeksmethoden

In totaal werkten 2.132 Nederlanders van achttien jaar of ouder mee aan dit onderzoek. De steekproef is grotendeels getrokken in het I&O Research Panel. Een deel (n = 211) deed mee via PanelClix. Dit zijn voornamelijk jongeren, lager opgeleiden en respondenten met een niet-westerse achtergrond; groepen die minder snel bereikt worden met dergelijke onderzoeken en zo dus voldoende bereikt zijn.

De onderzoeksresultaten werden gewogen op geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025. De weging is uitgevoerd conform de richtlijnen van de Gouden Standaard (CBS). Hiermee is de steekproef representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse inwoners van ouder da achttien jaar voor wat betreft deze achtergrondkenmerken.

Bij dergelijk statistisch en publieksonderzoek is er sprake van een betrouwbaarheidsinterval en onnauwkeurigheidsmarges. ‘In dit onderzoek gaan we uit van een betrouwbaarheid van 95 procent. Bij een steekproef van n = 2.000 en een uitkomst van vijftig procent is er sprake van een foutmarge van plus of min 2,2 procent’, aldus onderzoeksbureau Ipsos in een verklaring.