Nieuwe Kerk komt met ‘Mokum, de biografie van Amsterdam’

In het kader van het 750-jarig bestaan van Amsterdam organiseert De Nieuwe Kerk een speciale expositie: ‘Mokum, de biografie van Joods Amsterdam’. Deze tentoonstelling gaat in op allerlei facetten van het Joodse verleden en heden van de hoofdstad, dat de Joodse inwoners Mokum noemen, het Jiddische woord voor plaats of stad. De expositie gaat op 25 oktober open en is tot 6 april te zien in De Nieuwe Kerk.

‘Deze tentoonstelling belicht een bewogen, vaak weerbarstige en veelzijdige geschiedenis’, aldus De Nieuwe Kerk in een persbericht. ‘In het hart van Amsterdam, aan de Dam, is De Nieuwe Kerk een monument van ontmoeting. Het zijn de spraakmakende tentoonstellingen en de veelzijdige programmering die actuele maatschappelijke verhalen tot leven brengen. Zij stimuleren de dialoog en dragen bij aan maatschappelijke cohesie, met een focus op inclusiviteit, diversiteit en culturele uitwisseling’.

Verhalen

De expositie over Joods Amsterdam ‘werpt een blik op één van de oudste pijlers van het meerstemmige Amsterdam. Het vertelt de verhalen van bekende en onbekende inwoners van Mokum: beginnend bij de eerste Joodse bewoners die op de vlucht waren voor vervolging op basis van hun religie, via burgerlijke gelijkstelling en relatieve bloei en de moord op 60.000 Amsterdamse Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog, tot de voorzichtige heropleving van religieuze en culturele identiteit’.

Geschiedenis

In deze overzichtstentoonstelling wordt het verhaal van de Joden in Amsterdam verteld. Als beginpunt wordt de komst van de Joden uit Spanje en Portugal gekozen, eind zestiende, begin zeventiende eeuw. Ook de komst van de Hoogduitse Joden wordt meegenomen. Vervolgens gaat het over de tolerantie in de stad, die er in de zeventiende eeuw voor zorgde dat Joden op een gegeven moment synagogen langs de openbare weg mochten bouwen.

Emancipatie

Joden zorgden op den duur voor wetenschap, kennis en welvaart in Amsterdam, maar ook de andere kant van de munt wordt in deze expositie getoond: het Joodse proletariaat dat mettertijd ontstond. Arme Joden leefden van straathandel en en specialiteiten zoals werk in de Joodse vleeshal. Het Joodse leven speelde zich in buurten af waar Joden meer samen woonden. In de negentiende eeuw kwam de emancipatie van de Joden pas echt goed op gang. Verder wordt het verhaal van de diamantslijpers en -beurs verteld.

Jeruzalem

In de twintigste eeuw wordt Amsterdam ook wel ‘Het Jeruzalem van het Westen’ genoemd. Door saneringen en ruimtegebrek gingen Joden ook in de Transvaalbuurt en Amsterdam-Zuid wonen. Joden maakten door de verhuizing uit de Jodenbuurt steeds meer deel uit van de stad. Er zijn gemengde huwelijken en religie speelde voor velen minder een rol. In de jaren twintig en dertig kwamen er meer Joden uit Oost-Europa en Duitsland naar de stad, veel Duitse Joden vluchtten voor de nazi’s en hun anti-Joodse wetten.

Sjoa en na de oorlog

Uitgebreid wordt in de expositie stilgestaan bij de jaren ’40-’45, de Jodenvervolging en de Sjoa. Ook is er veel ruimte voor het naoorlogs Joods Amsterdam en de lange tijd voordat er erkenning kwam voor het leed dat de Joden was aangedaan. Vanaf de jaren tachtig werd de Joodse identiteit van veel Joodse Amsterdammers belangrijker, vaak op individueel niveau. Ook de groei van het liberale Jodendom wordt in de expo meegenomen, evenals de huidige tijd waarin het conflict tussen Israël en de Palestijnen een rol speelt.

Randprogramma

‘Mokum, de biografie van Joods Amsterdam’ is een creatie van tentoonstellingsconservator Hélene Webers, in samenwerking met ontwerper Todd van Nieuwenhuizen, ontwerpbedrijf Bureau Grotesk en ontwerpbureau Van Lennep. Rond de tentoonstelling komt ook een randprogramma, dat momenteel nog in ontwikkeling is. Verder zijn straks ook rondleidingen mogelijk.