Sonja Barend, koningin van de talkshow – in memoriam

In haar woonplaats Amsterdam is Sonja Barend op 86-jarige leeftijd gestorven. Met haar overlijden komt een einde aan een leven van een Joodse Nederlander waar generaties mee zijn opgegroeid. Barend overleefde als kind de Sjoa en ging al op jonge leeftijd werken voor de televisie, indertijd een nieuw medium. Gaandeweg groeide ze uit tot een van de gezichten van de Nederlandse televisie. Haar talkshows waren spraakmakend en vaak ook taboedoorbrekend. Na haar pensioen, in 2006, schreef ze boeken en trad ze soms nog in de media op. 

Sonja Barend werd op 29 februari 1940 – Schrikkeldag – in Amsterdam geboren als dochter van de Joodse David Barend (1905-1943) en Wilhelmiena Mecheliena Lobach (1912-1993). Ze verloor haar vader op tweejarige leeftijd toen hij in de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s naar Auschwitz werd afgevoerd. Onbekend met deze gebeurtenis groeide ze op met de naam van haar stiefvader en kwam pas toen ze tien jaar was achter het lot van haar biologische vader.

Beroepskeuze

Na de Mulo ging Barend als vijftienjarige werken bij de Twentsche Bank. Later noemde ze deze tijd ‘de hel’. Barend besloot om meer uit haar leven te halen. Ze ging ‘s avonds naar de HBS en vond werk via een beroepskeuze-adviesbureau. Dat kantoor deed ook zaken met omroepen en zo kwam zij terecht bij de televisie, indertijd nog een relatief nieuw medium. Ze begon bij de NTS, wat de voorloper was van de NOS.

In 1966 was Barend voor het eerst op tv te zien als omroepster bij de NTS waar ze ‘De jonge onderzoekers’ presenteerde. Nadien presenteerde ze programma’s bij de VARA zoals Fenklup, geregisseerd door de Joodse tv-maker Ralph Inbar met wie ze in 1968 trouwde, Uit Bellevue en Dagje ouder. In 1968 trouwde ze met Inbar en in 1972 stapte ze over naar de AVRO, waar ze achtereenvolgens Sterallures, Een leven in beeld en Sonja ‘s avonds presenteerde. Bij het spelletje Wie van de Drie? zat zij in die tijd in het panel.

Op aliya

Barend en Inbar gingen midden jaren zeventig op aliya naar Israël, waar ze gingen wonen en te werken. De relatie liep echter niet goed en na een paar jaar kwam ze terug gescheiden van haar man terug naar Nederland. Inbar zelf bleef pendelen tussen beide landen. Hij werd later in Nederland en Israël bekend van het verborgen cameraprogramma Bananasplit. Barend maakte eind jaren zeventig een comeback op de televisie.

Talkshows

Bij de uitgesproken linkse omroep VARA begon ze met het presenteren van goed bekeken praatprogramma’s zoals Sonja’s goed nieuws show en Sonja op maandag, Sonja op dinsdag (enzovoort). Een sleutelrol op de achtergrond speelde hierbij bedenkster en eindredacteur Ellen Blazer, eveneens van Joodse komaf. De twee waren een goed duo en werkten jarenlang intensief samen. Beiden wilden verdiepende televisie maken voor een breed publiek, maar dan zonder dat het saai zou worden om naar te kijken.

In de praatprogramma’s van Sonja Barend stond de mens altijd centraal. Ze sprak met iedereen: jong en oud, arm of rijk, bekend en onbekend. Met name de gesprekken met gewone mensen werden pareltjes. Ook werden taboes doorbroken: onderwerpen die bij andere omroepen nooit op tv zouden komen, kwamen bij Barend in de uitzending, onder meer op het gebied van seks, maar ook criminliteit en andere zaken. 

Verder speelden opinie en actualiteit een belangrijke rol. Ze ontving opiniemakers uit de politiek en samenleving, en vele mensen uit de wereld van de cultuur, zoals de omstreden schrijver-moordenaar Richard Klinkhamer. Ook maakte ze een keer een special vanuit Jeruzalem en schuwde ze Joodse onderwerpen niet. Barend leende zich ook voor andere programma’s, zoals de presentatie van Kinderen voor Kinderen, maar maakte het meeste naam met de ‘Sonja op..’-reeks. 

Nadat Ellen Blazer in 1996 met pensioen was gegaan, besloot ook Barend met de grote talkshow te stoppen. Samen mer Paul Witteman presenteerde ze vervolgens tien jaar lang de dagelijkse talksow Barend en Witteman, waar het gesprek van de dag en verdieping een rol speelden. Geen korte, makkelijke gesprekjes in dit programma, maar goed voorbereide en inhoudelijk dieper gravende gesprekken, vaak samengeperst in een klein uur. 

Onderscheiding

In 2006 ging Barend zelf met pensioen. Ze sloot af met het programma Sonja, de meester en de leerling en maakte eind 2006 nog een keer een ‘Sonja’, waar ze uit handen van burgemeester Job Cohen (PvdA) van Amsterdam de onderscheiding kreeg van officier in de Orde van Oranje-Nassau. Het lintje was er voor haar jarenlange verdiensten voor de Nederlandse televisie. In de jaren daarna was ze soms op tv als gast te zien, onder meer in De Wereld Draait Door en sommige andere programma’s. 

Boek

In De Wereld Draait Door werd vanaf 2011 de jaarlijkse Sonja Barend Award uitgereikt voor het beste interview van het jaar. Barend schreef in 2017 het autobiografische boek ‘Je ziet mij nooit meer terug’, waarin het gaat over haar weggevoerde en vermoorde vader, en wat dit voor haar voor gevolgen had. Zo schreef ze dat ze haar tv-gasten alles vroeg, maar dat ze de wezenlijke vragen aan haar moeder nooit gesteld kreeg. Het boek werd een bestseller.

Tachtig jaar

Ook was Sonja Barend jarenlang verbonden aan het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam (IDFA) waar ze korte masterclasses gaf aan presentatoren die na afloop van films en premieres in gesprek gingen met de makers. In 2020 volgde er een tweede boek – De appel in het paradijs – en werd haar tachtigste verjaardag op Schrikkeldag groots gevierd, onder andere met een tv-nacht waarin veel van haar gesprekken uit de ouwe doos te zien waren.

Hoewel het stiller werd rond Barend, kwam zij in 2025 in het nieuws door een toneelstuk over haar leven. In eerste instantie zegde ze medewerking toe, maar mettertijd merkte ze dat het veel teveel over haar talkshow-carriere ging en te weinig ging over het lot van haar vader, dat haar leven zo bepaald heeft. Vlak voor de premiere trok ze haar handen ervan af. Hierin trok zij samen op met haar uitgever, De Bezige Bij. De premiere vond op 19 januari 2024 plaats in het nieuwe De La Mar Theater in Amsterdam.

Koningin

Sonja Barend was ruim 45 jaar getrouwd met de Joods Nederlandse architect Abel Cahen. Hij ontwierp onder meer het Joods Historisch Museum in Amsterdam, thans Joods Museum. In zijn bijzin en dat van familie stierf ze op zaterdag 11 april 2026.

In haar leven heeft Barend vele Nederlanders laten genieten van prachtige, leuk en ontroerende momenten op televisie. Haar vaste uitspraak: “Voor nu lekker slapen en morgen gezond weer op” wordt nog vaak gebruikt. Terecht mocht zij zich de koningin van de Nederlandse talkshow noemen. De redactie van Jonet.nl wenst Cahen, de familie en andere nabestaanden veel sterkte met dit grote verlies. BDH. 

Mededeling: veel lezers willen van de redactie willen weten of Frits en Sonja Barend familie van elkaar zijn. Dat is correct. Zij waren neef en nicht.