Om de hoek in Heemstede – column Renée Citroen

De synagoge in Heemstede kroop vorige week door het oog van de naald. De bedreiging van deze sjoel kwam wel erg dichtbij voor Renée Citroen. Het voelt alsof het nergens meer veilig is, zeker als zelfs in de Mediene aanslagen kunnen gebeuren. Een groot verschil met de jaren negentig toen antisemitisme haast verdwenen leek.

De enige synagoge waar ik naartoe kan lopen, die van Heemstede, werd op vrijdag bedreigd. Dan komt het dichtbij, ook in de mediene ben je dus niet veilig. Tenminste zo voelt het, want de politie doet wat ze kan. Hun auto’s staan er nu als ik er langs fiets.

Zolang ik in Amsterdam naar sjoel ga, ben ik gewend aan de beveiliging. De marechaussee bij de LJG, de eigen bewaking bij de Uilenburgersynagoge, waar we als bestuur van Beit Ha-Chidush de politie inseinden voor de Hoge Feestdagen. De poort was daar altijd dicht en we waren alert op vreemde figuren. Maar dat was in de jaren negentig, toen ik nog dacht dat het antisemitisme wel over was, of in ieder geval alleen nog bij sommige borreltafels bestond. We deden lacherig over risjes, het leek onschuldig.

Ik maakte me meer druk over de Tweede Wereldoorlog, de opkomende vergrijzing en het vergoelijken van foute mensen en hun daden. Maar dat heeft natuurlijk alles te maken met Jodenhaat. De woede en de rancune over de Joden als slachtoffers, terwijl de (klein)kinderen van de daders moesten leven met een fout verleden.

Koepel

Op dit moment lees ik ‘De buitengewoon geslaagde opvoeding van Frieda Wolf’ van schrijfster Maria Kager. Zij beschrijft de jeugd van een meisje dat opgroeit naast de Koepelgevangenis in Haarlem waar haar vader directeur was. Het is autofictie, want zij woonde daar ook.

Nu is de Koepel gerestaureerd en een cultureel centrum met een bioscoop en werkplekken voor ZZP’ers, waar iedereen erg enthousiast over is. Maar de schrijfster vindt het er nog steeds unheimisch, zelfs bizar en ongepast, zegt ze in een interview. Ze voelt het lijden van zoveel mensen in de muren. Dat had ik ook, toen ik er een keer naar de film ging.

Ingrijpend

Lijden is ook overal voelbaar waar Joden zijn weggevoerd en hun huizen en bezittingen zijn geroofd. Daar leven we mee en toch proberen we ons eigen leven zo goed mogelijk te leven, al zal het verlies nooit over gaan. Daarom is elke aanslag op Joods leven, hier en elders, zo ingrijpend en schokkend, juist daar waar Joden samenkomen om elkaar te steunen en te troosten.

De Heemsteedse synagoge, in een onopvallend gebouw, was vrijdag een mogelijk doelwit. De jonge daders zijn, zoals overal, waarschijnlijk geronseld om angst en paniek te zaaien.In België wordt het leger ingezet voor de beveiliging, ik denk dat dat hier ook overal zou moeten gebeuren, zeker nu Pesach voor de deur staat.

Dapper

Ronit Palache schrijft in Trouw dat ze niet stil blijft, integendeel. Heel dapper, en tegelijk treurig dat ze ‘dapper’ moet zijn. Maar net als zij moeten wij ons niet bang laten maken. Al is de tweede naoorlogse generatie vaak geneigd om onzichtbaar te willen zijn en zich gedeisd te houden.Maar: They tried to kill us, they didn’t succeed, let’s eat. Dat klinkt mooi, ik hoop dat het waar is en ook zo blijft.