Slachtoffers Sjoa herdacht in Amsterdam

Opnieuw zijn de slachtoffers van de Holocaust en de Porajmos herdacht in het Amsterdamse Wertheimpark. Enkele honderden belangstellenden liepen vooraf mee in de stille tocht van de Stopera, het stadhuis, naar het monument Nooit Meer Auschwitz, waar de jaarlijkse herdenkingsceremonie plaatsvond. Onder andere demissionair minister-president Dick Schoof en andere prominenten waren erbij aanwezig.

In het park werd zoals ieder jaar op de laatste zondag in januari de Nationale Holocaust-herdenking gehouden voor de meer dan 103.000 Nederlandse Joden en honderden Sinti en Roma die in de bange jaren ’40-’45 werden vermoord om wie zij waren. Komende dinsdag is het 81 jaar geleden dat vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau door het Rode Leger werd bevrijd.

Nieuwe voorzitter

Linda Clewits hield haar eerste toespraak als voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité (NAC), de organisator van de herdenking en beheerder van het Nooit Meer Auschwitz-monument. Ze wees erop dat de bevrijders van Auschwitz – de Russen – nu zijn verworden tot bezetters van hun buurland [Oekraïne, red.]. Ook stipte Clewits de ‘nieuwe wereldorde’ aan, waarin onzekerheid en geopolitieke spanning dominant zijn.

Goebbels

Ook had Clewits het over grote golf aan desinformatie op het internet, waarin Jodenhaat, racisme en samenzweringstheoriën de boventoon voeren. “Haat verspreidt zich online met een snelheid waar Joseph Goebbels van had kunnen dromen.” Het antisemitisme neemt toe en ook zijn aanvallen op Joden gestegen. Clewits stelde ook dat de bezoekersaantallen van Joodse instellingen sterk zijn afgenomen sinds 7 oktober 2023.

Vondelkerk

De reacties op dit nieuws, onder het stuk waarin JCK-directeur Emile Schrijver dit slechte nieuws verkondigde, waren vol haat en antisemitisme. Verdachtmakingen tegenover islamitische inwoners van Amsterdam waren er ook bij het in brand vliegen van de van oorsprong katholieke Vondelkerk, op oudejaarsnacht, aldus Clewits, die verbinden in plaats van polariseren ziet ‘als onze opdracht’.

Meijers

Samen met voorgangs Jacques Grishaver legde Clewits een bloemstuk op het gedenkteken. Ook Jonet-columnist Awraham Meijers legde een bloemstuk neer. Acteur Jeroen Krabbé droeg het gedicht van Willem Wilmink over goochelaar Ben Ali Libi voor, dat ooit ook door de vorig jaar overleden acteur Joost Prinsen is opgevoerd. Daarna was het de beurt aan Sjoa-overlevende Deborah Maarsen (84).

Ravensbrück

“Ik ben geboren in Rotterdam toen de oorlog in volle gang was. Mijn ouders hadden de moed om nieuw leven op de wereld te zetten,” vertelde Maarsen, die als klein kind in de concentratiekampen Ravensbrück en Bergen-Belsen zat. Haar vader zat in Buchenwald en moest de dodenmars naar Theresienstadt lopen. “Ik was een klein meisje met zwarte krullen en kreeg af en toe van een SS’er wel eens een suikerklontje.”

Nakomelingen

Maarsen deelde de suikerklontjes met haar zusjes. “En wie weet heeft dat wel gezorgd voor onze overleving gezorgd, want geen enkel kind heeft Ravensbrück overleefd.” Ze vraag zich af waarom zij is blijven leven en anderen niet. Ze denkt ook aan haar kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen. “Hun bestaan is te danken aan mijn ouders.” Zij besloten om nieuw leven in de duisternis te creëren.

Bescherming?

De 84-jarige Maarsen benadrukte zich grote zorgen te maken over de recente gebeurtenissen tegen Joden en de groei van Jodenhaat. “Krijgen Joden vandaag en morgen de bescherming die mij destijds werd onthouden? In wat voor een wereld groeien mijn achterkleinkinderen op? U mag weten dat ik daar slapeloze nachten van heb.” Toch blijf ze aan haar ouders denken, die niet bang waren, wat haar hoop en kracht geeft.

Niet stil zijn

Om een nieuwe Jodenjacht te voorkomen is nodig dat de les van Auschwitz steeds weer wordt herhaald, geleerd en herdacht, aldus Maasen. Niemand mag zwijgend toekijken in de ogen van het kwaad. “Wees niet stil of passief als Joden worden bedreigd, laat ons niet in de steek. Kijk niet weg, spreek u uit en wees alstublieft niet bang. Ik reken op u.”

Jongeren

Jongere Lauren van ‘t Hoff was met haar familie in november mee met de Auschwitz-reis van het NAC. Ook zij sprak over de grote golf van haat en antisemitisme die online plaatsvindt. Dat emotioneerde haar. Jongeren moeten elkaar aanspreken op haatdragende taal, online, in de klas, op straat en elders. “Deze verantwoordelijkheid dragen wij allemaal, en vooral nu ook onze generaties.”

Ten Brink

Leerlingen van het Maimonides, de Joodse middelbare school in Amsterdam, spraken over Sjoa en legden bloemen neer. Rabbijn Menno ten Brink van de LJG Amsterdam sprak het Yizkor uit, het gebed voor de slachtoffers van de Sjoa. Vervolgens was er een minuut stilte en het Kaddisj, het gebed voor de doden. Onder meer voorzitter Chanan Hertzberger van het Centraal Joods Overleg (CJO) legde vervolgens een krans.

Prominenten

Bij de plechtigheid waren demissionair premier Dick Schoof, Eerste Kamervoorzitter Mei Li Vos (GroenLinks-PvdA), Tweede Kamervoorzitter Thom van Campen (VVD) en burgemeester Femke Halsema (GroenLinks-PvdA) van Amsterdam aanwezig. Ook verschillende Joodse organisaties van overlevenden en de Vereniging Sinti Roma en Woonwagenbewoners Nederland (VSRWN) legden bloemen en kransen. Mediapersoonlijkheid Natascha van Weezel trad op in de live-uitzending van de NOS.