Twee werelden – column Esther Porcelijn

Mensen omringen zich steeds vaker met gelijkgestemden. Gemeenschapszin heeft mooie kanten, maar de keerzijde is dat er parallelle werelden ontstaan met eigen feiten, waarheden en vooroordelen. Columnist Esther Porcelijn ziet het gevolg daarvan als mensen zich in bochten moeten wringen om soms pijnlijke waarheden buiten de bubbel te houden.

Je zou verwachten dat hyperpersoonlijke gevoelens een pas op de plaats maken zodra ze geconfronteerd worden met feiten uit de werkelijkheid, maar niets blijkt minder waar. Integendeel: voor velen moeten die feiten zich als een Barbapapa in de meest abstracte vormen buigen om als gietsel te fungeren voor de mal van hun diepste angst en vooroordelen. De onlinewereld werkt dit in de hand, dat weten we nu wel, en de Gaza-oorlog heeft dit proces in een stroomversnelling gebracht.

Partijdig

Voor Joden die tussen twee werelden leven is dit goed te zien. Aan de ene kant heb je de uiteenlopende Joodse groeperingen die elkaar de afgelopen jaren veel gemeenschapszin bieden. Het is prettig om daarop te kunnen terugvallen. Toch is daar in bepaalde gevallen een zekere hardheid ontstaan. Er werd (en wordt) veelvuldig getwijfeld aan de dodenaantallen in Gaza, de beelden worden als nep bestempeld, berichtgeving steevast afgedaan als Hamas-propaganda en nieuwsmedia als de NOS worden beschuldigd van antisemitisme en partijdigheid.

Natuurlijk zou dit allemaal in theorie waar kunnen zijn. Maar als de meerderheid van internationale experts, mensenrechtenorganisaties, het Internationaal Strafhof en wetenschappelijke tijdschriften tot dezelfde conclusie komen, is het dan nog redelijk om alles te ontkennen?

Watermeloen

Als we met de armen om elkaar heen in een kring staan, staan we ook met de rug naar de buitenwereld. Objectieve kritiek op Israël wordt gezien als een persoonlijke aantijging. Israël is een Joodse staat, kritiek daarop is kritiek op Joden, ik ben Joods, ergo: die aantijging is gericht aan mij. Zo wordt iedere watermeloen een precisieaanval op het individu.

Wie het op inmiddels onomstotelijke punten eens is met critici moet haast wel een dubbele agenda hebben en krijgt de beschuldiging een zelfhatende Jodin te zijn. In een interview plaatste Gidi Markuszower deze categorie Joden zelfs buiten de gemeenschap.

Onbegrip

Aan de andere kant van het spectrum hebben kritische Joden ook te maken met onbegrip. Niet-Joden zijn, door een gebrek aan kennis, slecht in het herkennen van antisemitisme of ontkennen het bestaan ervan. Als het niet gepresenteerd wordt in de vorm van concrete Jodenhaat jegens mensen met een keppeltje wordt het niet waargenomen, en dus worden extreemrechtse antisemitische hondenfluitjes niet gehoord.

Men weet vaak niet eens dat Joodse instellingen en scholen beveiligd moeten worden. Zodra je het opkomende antisemitisme aankaart kom je in een leedwedstrijd terecht en ligt de aantijging van slachtofferschap op de loer.

Geen slachtoffer

Aan linkerzijde kunnen de witte, koloniserende Joden per definitie geen slachtoffer zijn. In dat narratief zijn zij onderdeel van het onderdrukkende systeem. Een buitenstaandersgroep die een minderheid de les leest over wat ze wel en niet zijn, het kan blijkbaar. En het kan juist omdat Joden in dat denkraam niet langer als minderheid worden gezien. Wel in aantal, niet in etnische zin. Als namelijk erkend wordt dat het Jodendom een etno-religie is dan erken je in dezelfde beweging dat ze heel misschien toch niet alleen maar uit Polen komen.

Lezing

Adriaan van Dis beschrijft de dubbele stereotypering van Joden in zijn Loe de Jong-lezing ‘Een mens is geen land’. Hij schrijft dat Joden ‘enerzijds worden gestereotypeerd als: leugenachtig, diefachtig, vuil, vadsig en stinkend. Anderzijds als rijk, geprivilegieerd, oppermachtig. Joden zijn dus zowel sub-humaan als de geheime meesters van de wereld. En daarom passen ze niet in het rijtje van onderdrukte minderheden – want als je ook maar een klein beetje gelooft dat de Joden geprivilegieerd zijn en luid aanwezig in de media dan kun je ze niet opnemen in de kring van de onderdrukten’.

Verplaatsingskunde

Van Dis biedt ook een mogelijk medicijn als brug tussen de twee ogenschijnlijk onverenigbare werelden en noemt dat ‘verplaatsingskunde’; je echt goed proberen te verplaatsen in een ander. Veelal wordt de indruk gewekt dat je een pakketmening moet uitkiezen met bijbehorende absurde conclusies: als je warme gevoelens koestert voor het land Israël, dan dien je geen kritiek op de regering van Israël te dulden.

En als je de mensenrechtenschendingen die nu plaatsvinden wil aanstippen, dan dien je de veelzijdige Joodse smeltkroes te ontkennen, zoals goed zichtbaar in het interview over de culinaire toe-eigening van hummus in Trouw.

Meerdere dingen passen echt tegelijk in één hoofd, als je maar ruimte maakt, dus laten we allemaal verplaatsingskundige worden.