Van Weel: antisemitisme hard blijven aanpakken

In de Tweede Kamer werd dinsdag emotioneel gedebatteerd over de brandaanslagen van vorige week op Joodse doelen en de mogelijke motieven en oorzaken ervan. Volgens minister David van Weel (VVD) van Justitie en Veiligheid is het aannemelijk dat de daders zijn geronseld. Verder gaven alle Kamerleden aan antisemitisme te willen bestrijden, maar waren ze het oneens over de oorzaken.

Van Weel kwam naar de Kamer voor het vragenuurtje, waar hij een vraag kreeg van VVD-Kamerlid Ulyssee Ellian. Hij had de Joodse gemeenschap bezocht na de brandaanslagen in Rotterdam en Amsterdam. “De Joodse gemeenschap heeft één vraag. Dat trof mij, dus die vraag stel ik, via u, voorzitter, aan de minister. Gaan we onze rug een keer recht houden? Gaan we iets doen tegen die voedingsbodem van antisemitisme?”

Complimenten

De minister zei opnieuw de daden te verafschuwen en te vinden dag Joden in Nederland veilig moeten leven. Ook gaf hij informatie over de vermoedellijke daders. “De verdachten uit Rotterdam worden verdacht van het veroorzaken van een explosie, brandstichting en poging tot brandstichting, allemaal met een terroristisch oogmerk. Ik sluit me aan bij de complimenten voor de politie voor dit adequate en snelle optreden.”

Geronseld

Tevens wordt onderzocht of er een verband is tussen de aanslagen in Rotterdam en Amsterdam, en in hoeverre er samenhang bestaat met de internationale ontwikkelingen. “Alles wijst er tot nu toe op dat de jongeren in Rotterdam zijn geronseld. De mogelijkheid dat Iran betrokken is bij deze aanslag wordt nadrukkelijk onderzocht.” Over de verdachten in Amsterdam zei de minister niets: zij zijn nog voortvluchtig.

Harde aanpak

Ook stelde Van Weel dat er inmiddels extra veiligheidsmaatregelen zijn genomen. Antisemitisme moet hard worden aangepakt en ook worden voorkomen, maar dat kan de overheid niet alleen doen, aldus de VVD-minister. “We moeten antisemitisme altijd keihard veroordelen. Hier ligt niet alleen een rol voor het kabinet of voor de veiligheidspartners, maar ook voor de hele maatschappij.”

Hoge poten

Vervolgens kwamen Kamerleden van andere partijen op hoge poten naar de interruptiemicrofoons. Er is consensus dat antisemitisme een kwaad is dat bestreden en voorkomen moet worden, maar algauw werd duidelijk dat de partijen niet op een lijn zitten over de oorzaken en veroorzakers van antisemitisme. De rechtse partijen hebben daar een duidelijke mening over terwijl de anderen daarin vager blijven.

‘Islamisering’

PVV-leider Geert Wilders tegen Van Weel: “Waar komt dat antisemitisme in Nederland nou vandaan? Dat komt natuurlijk van de islamisering van ons land. Dit is Jodenhaat, rechtstreeks uit de Koran. Dat is weer het gevolg van jarenlang iedereen maar binnenlaten, alles maar laten gebeuren, alles goedvinden, samen iftars eten en drinken, en niet doen wat nodig is, namelijk optreden. Dat doet u niet.”

Niet één groep

Van Weel erkende dat antisemitisme al jaren groeit, maar dat ‘is niet beperkt tot één bepaalde groep binnen onze bevolking. De oplossing tegen antisemitisme moet komen uit alle lagen van de bevolking. Dat bedoelde ik met wat gisteren [maandag, red.] uit de Joodse gemeenschap kwam’. De bewindsman somde op waar het allemaal mis gaat: in het middelbaar en hoger onderwijs, en de cultuursector, maar ook elders.

“Ik kan niet beloven dat we dit allemaal oplossen. Ik kan u wel zeggen dat we hier vol voor gaan, omdat het Joodse leven hoort bij Nederland en wat mij en het kabinet betreft zal blijven horen bij Nederland,” aldus Van Weel, die de wind van voren kreeg van Wilders. “U, uw partij, heeft de afgelopen tien jaar 1 miljoen niet-westerse allochtonen Nederland binnengehaald. Ons land is onherkenbaar.”

Sluimert

Anderen gingen niet zo ver als Wilders, maar hij kreeg wel bijval. BBB-Kamerlid Caroline van der Plas gaf aan dat antisemitisme al lang niet meer sluimert. “Het sluimerde misschien ergens tussen het einde van de Tweede Wereldoorlog en begin jaren zeventig, toen iedereen zag hoe erg de Joden hebben geleden onder de Holocaust, maar het sluimert allang niet meer.”

Voedingsbodem

“We kunnen het niet afwentelen op de scholen of de ouders. Nee, de regering moet eens gaan normeren,” zei Van der Plas. “We zien wat er is gebeurd op de universiteiten en hoeveel antisemitisme daar plaatsvond. Dat kon gewoon vrijelijk gespuid worden. Daar is ook een voedingsbodem gelegd. Het werd een soort van bon ton. ‘Nou, dat mag.’ Er is geen ‘ja, maar…’ bij Jodenhaat.”

Van Weel: “Daar heeft mevrouw Van der Plas compleet gelijk in: het gaat om normeren, maar het gaat er ook om in al die lagen van onze samenleving te zorgen dat antisemitisme geen voet aan de grond krijgt. Ik ben het met u eens dat het antisemitisme is toegenomen, dat Joden worden aangesproken op wat de regering-Netanyahu in het Midden-Oosten doet. Volstrekt onacceptabel.”

Joodse mensen

D66-Kamerlid Mpanzu Bamenga sprak over ‘Joodse mensen’ en de online haat tegen hen. Hij wilde van de minister weten wat het kabinet daar tegen gaat doen. Van Weel: “Alles wat in het echte leven strafbaar is, is dat ook online. Toch is die enorme verspreiding, het feit dat mensen elkaar vinden in gemeenschappen waar zaken ontsporen, wel een punt van aandacht. Er wordt op dit moment gewerkt aan een aantal wetsvoorstellen.”

Markuszower

Boosheid kwam vanuit de Groep Markuszower. Kamerlid Annelotte Lammers sprak van ‘hypocriet gedoe’. “De halve Kamer, waaronder uw partij, heeft de afgelopen jaren Israël en de Joden gedemoniseerd en tegelijkertijd moslims binnengelaten die aanslagen op de Joodse gemeenschap willen plegen. Dat willen ze niet allemaal, maar het zijn er wel heel veel die dat willen.”

Máxima

Lammers wil dat koningin Máxima en minister Sjoerd Sjoerdsma (D66) niet naar het jubileumfeest van Oxfam Novib gaan, ‘want dat is gewoon een antisemitisch feestje’. Hier ging Van Weel niet op in en ook vroeg het Kamerlid niet verder. Wel zei de minister dat kritiek geven op de Israëlische regering is toegestaan, maar dat dat geen uitwerking moet hebben op Joden in Nederland.

Loonstein

Kamerlid André Flach (SGP) haalde de teleurstelling aan van Cheider-bestuurder Herman Loonstein, na diens gesprek met premier Rob Jetten (D66). Wat vindt de minister? Die zegt dat er sinds de lancering van de antisemitismestrategie stappen zijn gezet. “Daar hoor ik ook positieve verhalen over van de Joodse gemeenschap. Maar het antisemitisme is daarmee echt nog niet teruggedrongen en het veilig leven van de Joodse gemeenschap is niet terug op een normaal niveau. Geenszins.”

Vijf over twaalf

Naast de SGP roerde de andere kleine christelijke partij, de ChristenUnie zich. Kamerlid Don Ceder zei dat het vijf over twaalf is voor de veiligheid van Joods Nederland en wilde weten of de minister dit ook zo ziet. De minister onderschrijft dat dit al jarenlang aan de gang is. “Zo kunnen we een gemeenschap die bij Nederland hoort en die al zo veel heeft meegemaakt in de geschiedenis, niet hier laten leven. Ik roep dat met u uit. Dit kan niet normaal zijn.”

Geld voor Sjoa-educatie

De linkse partijen kwamen vervolgens aan het woord. De Partij voor de Dieren begon bij monde van Kamerlid Christine Teunissen over ‘structurele middelen’ voor onderwijs, scholing en schoolbezoeken aan musea, doelend op permanente bekostiging ervan door het Rijk. Van Weel zei dat dit al hoort bij de antisemitismestrategie, maar zei verder niets over structurele bekostiging.

Update

Ook de SP steunt de Joodse gemeenschap en sprak zijn afschuw uit over de aanslagen. Voorman Jimmy Dijk wil graag een update van hoe het nu staat met de antisemitisme-aanpak. De minister zegde dat echter niet direct toe en begon over een nieuwe wet die momenteel in de Eerste Kamer ligt ter behandeling die invloed van buitenlandse actoren moet tegengaan.

Blij en scholen

Hierna kwam GroenLinks-PvdA-Kamerlid Laura Brommet aan de beurt. Zij benadrukte vooral blij te zijn met de vragen van de Kamer en de antwoorden van de minister. Maar bovenal wilde ze van Van Weel weten wat er concreet op scholen gedaan kan worden om antisemitisme tegen te gaan. “Dat zijn er ontzettend veel,” zei Van Weel. “Scholen zijn belangrijk, want uiteindelijk is antisemitisme ook iets wat mensen op een gegeven moment gaan geloven. Dat is het gevaarlijke eraan, dat het op een gegeven moment geen rationeel.”

Schokkend

Jodenhaat is nooit rationeel, aldus de minister. “Op een gegeven moment zit het heel diep. Ik denk dat het Holocaustonderwijs een heel belangrijke graadmeter is. Het feit dat dat niet meer op elke school gegeven kan worden vanwege het gevaar van onrust, vind ik schokkend. Dat is iets heel concreets waarover wij als kabinet kunnen zeggen: dat kan dus niet, u zult.” Voor leraren kan het moeilijk zijn, maar er moet een oplossing komen.

DENK boos

Aan het einde van het Kamerdebat kwam DENK-leider Stephan van Baarle naar voren om Wilders ervan langs te geven dat hij de moslimgemeenschap voor de bus had gegooid. Hij eiste dat de minister daar afstand van zou nemen. Van Weel pareerde dat: “Ik hoef geen afstand te nemen van iemand anders woorden”. Hij herhaalde dat Jodenhaat echt niet alleen onder één bepaalde groep van onze bevolking voorkomt.

Mokken

Van Baarle was daar ontevreden over en bleef mokken. Vervolgens was JA21-leider Joost Eerdmans aan de beurt. “Het is ongekend hoe DENK een discussie over antisemitisme toch weer weet te draaien en in de eigen modderige hoek weet te trekken,” aldus de politicus. “Mijn punt is dat antisemitisme niet groeit, maar steeds duidelijker wordt. Het komt steeds meer aan de oppervlakte.”

Analyse

Dat iedereen zijn buik vol heeft van antisemitisme in Nederland, werd dinsdag in de Tweede Kamer goed duidelijk. Alleen lopen de zienswijzen over de oorzaken ervan uiteen. De rechts-nationalistische partijen leggen de schuld vooral bij moslims die Joden massaal zouden haten, terwijl andere partijen stellen dat antisemitisme een breder fenomeen is. De antwoorden van de minister waren hoopvol.

Woorden moeten worden omgezet in daden. In het verleden waren er vaker statements van kabinetsleden en volksvertegenwoordigers over hoe vreselijk ze antisemitisme vinden en dat er iets aan zal worden gedaan, maar het geweld tegen Joden blijft toenemen, evenals de Jodenhaat in de samenleving. Opnieuw is beterschap beloofd. Toch is het helaas wachten op de volgende explosie. En zo blijven we mogelijk in een spiraal naar beneden gaan.