‘Vertel verder’ in NHM komt binnen als een mokerslag

De nieuwste tentoonstelling in het Nationaal Holocaustmuseum (NHM) is aangrijpend, educatief en geeft ook de bezoekers die het hoofdonderwerp van het museum – de Jodenvervolging en Sjoa – al ‘goed’ kennen nieuwe, extra informatie mee. ‘Het museum hoopt met deze interactieve tentoonstelling vooral ook jongere mensen aan te spreken’, schrijft Carine Cassuto. Zij vindt dat in deze tijden geen slecht idee.

‘Vertel verder… In gesprek met Holocaustgetuigen’, de nieuwste tentoonstelling in het NHM, is er een die binnenkomt als een mokerslag. De getuigenissen van overlevenden uit heel Europa zijn al eerder vastgelegd door de USC Shoah Foundation, maar worden nu aangevuld met de virtuele aanwezigheid van twee overlevenden, Anita Lasker Wallfisch en Pinchas Gutter, aan wie vragen kunnen worden gesteld.

Duizend vragen

Dat laatste is meteen een huzarenstukje. De twee zijn uitgebreid geïnterviewd en met meerdere camera´s gefilmd- Lasker Wallfisch en Gutter hebben rond de duizend vragen voor het publiek beantwoord. Die antwoorden vormen een grote dataset waaruit het antwoord op de vraag die de bezoeker stelt, wordt geselecteerd.

Roma

Vertel verder is een aanvulling op de vaste opstelling van het museum, die uiteraard vooral de Jodenvervolging in Nederland belicht. Ditmaal maakt de bezoeker kennis met twaalf mensen uit andere landen: elf van hen zijn Joods en een is Roma. De twaalf vertellen over hun ervaringen en laten daarmee zien dat de Jodenvervolging in verschillende landen op verschillende manieren werd uitgevoerd, al waren ze alle even gruwelijk.

Litouwen

Vertel verder zal voor een aantal bezoekers een aanvulling zijn op het reeds bekende verhaal van de Sjoa: de Joden werden opgepakt, gedeporteerd en in vernietigingskampen vergast. Maar veel Joden ondergingen een ander lot. Zo is er het verhaal van Zwi Michaeli uit Ejszyszki, een sjtetl in wat aan het begin van de oorlog Litouwen ligt. Zwi gaat naar de plaatselijke jesjiewe (Talmoedschool), zoals de meeste jongens in het dorp.

Massagraf

Tijdens Joods nieuwjaar – Rosj Hasjanna – worden de Joden opgeroepen om zich in de drie synagogen van het dorp te verzamelen. Dan moeten ze een kleine kilometer marcheren – terwijl de plaatselijke bevolking tevreden toekijkt – naar een groot graf. Bij het graf aangekomen klimt de kleine Zwi op de schoot van zijn vader die zijn armen om hem heen slaat. Dat gebaar wordt zijn redding. Als de machinegeweren beginnen te ratelen, valt hij in het graf, zijn vader valt boven op hem.

Zwaarder

Een schot schampt zijn nek. Terwijl zijn dorpsgenoten om hem heen sterven, moet hij het gewicht van zijn stervende vader dragen. “Ik leefde nog, en heel lang voelde ik zijn lichaam boven op mij. Hij werd zwaarder, zwaarder en zwaarder. Het voelde of ik stikte. Ik kan hem niet meer dragen.” Op een gegeven moment realiseert Zwi zich dat hij nog leeft. Hij weet zich onder de lijken vandaan te worstelen en zet het op een lopen.

Gespleten persoon

Hoewel Zwi de slachtpartij overleeft, herstelt hij nooit meer helemaal. “Het is heel verdrietig en ongewoon als ouders dit tegen hun kinderen en kleinkinderen zeggen, de boodschap die ik ga geven. Zij moeten weten dat ik de Holocaust emotioneel niet heb overleefd. Tot de dag van vandaag ben ik een gespleten persoon. Mijn lichaam is nog steeds in het graf, mijn vader boven op mij. Het bloed van mijn vader en broer nog steeds op mijn rug. Zij zijn bij mij. Zij begeleiden mij iedere dag.”

Goed idee

Het museum hoopt met deze interactieve tentoonstelling vooral ook jongere mensen aan te spreken. Dat is met het wegzakken van de kennis over de Tweede Wereldoorlog en het weer opkomend antisemitisme waarschijnlijk een heel goed idee.