Dubbele nationaliteit – column Harry Polak

Een doorbraak, dat mag het opheffen van het verbod voor Nederlanders in het buitenland op een tweede nationaliteit heten, concludeert Harry Polak. Hijzelf woont in Israël en juicht de te nemen stap van het aankomende minderheidskabinet van D66, VVD en CDA toe. Hopelijk krijgt hij nog net op tijd een Israëlisch paspoort, zodat hij kan stemmen bij de Knesset-verkiezingen die in het najaar worden verwacht.

De kogel is door de kerk, zoals dat heet. Nederland is om. Eindelijk wordt de mogelijkheid geopend voor Nederlanders in het buitenland om een tweede nationaliteit te verwerven zonder daarbij het Nederlanderschap te verliezen. Dat staat in het coalitieakkoord van het aankomende kabinet-Jetten.

Het verkrijgen van een dubbele nationaliteit bestond al voor gemengd gehuwden, zoals onze dochters die met een Israëli trouwden. Zij kunnen het Nederlandse paspoort behouden als zij een Israëlische pas aanvragen. En hun partners hoeven hun Israëlische paspoort niet in te leveren om Nederlander te mogen worden. Hun kinderen kunnen eveneens over een dubbele nationaliteit beschikken.

Voor mijn vrouw en mij, beiden louter Nederlandse staatsburgers, gelden andere regels. Wij kunnen geen Israëli worden, tenzij we de band doorsnijden met het Nederlanderschap. Van Israël hoeft dat niet, het is Nederland dat daar moeilijk over doet.

Krom

Als het aan nog aan te treden Nederlandse regering ligt, wordt dat dus verleden tijd. Het staat er ietwat krom in het coalitieakkoord, op bladzijde veertig: ‘Door de nationaliteitswet te moderniseren verliezen Nederlanders in het buitenland hun nationaliteit niet sneller dan voor onze buurlanden Duitsland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk geldt’.

Maar nieuwkomers in Nederland moeten wel afstand doen van hun nationaliteit als zij Nederlands staatsburger willen worden, staat er direct achteraan. Eigenlijk een farce, want een land als Marokko hanteert de stelregel dat wanneer je Marokkaan bent, je altijd Marokkaan blijft. Die nationaliteit kan je gewoonweg niet kwijtraken; dat is geen beletsel voor Nederland om Marokkanen toch een Nederlands paspoort te verstrekken.

Expatlobby

De voor Nederland ingrijpende beleidswijziging heeft alles te maken met een lobby van Nederlanders buiten de grenzen. Let wel, dat zijn er veel. Het gaat richting de een miljoen. Die lobbyisten zijn al jaren bezig om de tweede nationaliteit niet langer taboe te verklaren. Nederland liep daarmee aanzienlijk achter bij de omringende landen.

De Stichting Nederlanders in het Buitenland (SNBN) heeft al meer voor elkaar gekregen, zoals het mogen meestemmen voor de Eerste Kamer door Nederlanders in den vreemde. Daarvoor was zelfs een grondwetswijziging nodig. Maar papier is geduldig. Het staat weliswaar zwart op wit in het regeerakkoord, doch er zijn wetswijzigingen nodig om het daadwerkelijk voor elkaar te krijgen.

Tot die tijd gaan wij ervan uit dat we permanent ingezetenen zijn in Israël en geen echte staatsburgers van het Joodse land. Het formele verschil met heuse Israëli’s is niet bijster groot. Het komt vooral neer op het mogen stemmen voor de Knesset of niet. Lokaal mogen we wel meedoen aan de verkiezingen voor de gemeenteraad en de burgemeester.

Peilingen

Uiteraard snakken we ernaar om onze stem te mogen uitbrengen voor het Israëlische parlement. Als het aan ons beiden ligt, verdwijnt de meerderheid voor de zittende extreme regering. Of dat echt gaat gebeuren, is zeer de vraag. De peilingen wijzen erop, doch die zijn in Israël niet zo betrouwbaar. Premier Benjamin Netanyahu beschikt over veel slimmigheden om in het zadel te blijven.

Voor mij heeft hij te bont gemaakt met zijn juridische omwentelingen die goed beschouwd neerkomen op het onttakelen van de trias politica, dus het precaire evenwichtig tussen de uitvoerende, wetgevende en rechterlijke macht.

Van de week zagen we daar weer een staaltje van. Bij de viering van zestig jaar Knesset in het huidige gebouw, daarvoor was de volksvertegenwoordiging ergens anders in Jeruzalem gehuisvest, was de president van het Hooggerechtshof niet uitgenodigd. Dat gebeurde al eerder toen Donald Trump langskwam in het pand. Kortom, het wijst op een patroon.

Democratie

Netanyahu c.s. menen dat de regering en de Knesset de baas zijn in het land en niet teruggefloten mogen worden door de rechterlijke macht. Dat is democratie, stellen zij. Een volwaardige democratie gaat echter uit van rechtstatelijke beginselen, zoals het eerbiedigen van de rechten van de minderheid. Anders wordt democratie een dictatuur van de meerderheid.

Macht vergt altijd tegenmacht om machtsgebruik te voorkomen. De parlementaire controle is in Israël niet erg sterk, want de Knesset is geen echte tegenstrever. Parlement en regering liggen in elkaars verlengde want ministers komen in beginsel uit de Knesset en blijven daar lid van.

Basiswetten

Voorts heeft Israël geen Eerste Kamer, Hogerhuis of Huis van Afgevaardigden ter eventuele correctie. Vandaar dat het Hooggerechtshof een belangrijke en in wezen onmisbare functie heeft. Zeker omdat Israël nog steeds geen echte grondwet heeft, al wordt een stelsel van basiswetten geacht die functie te hebben.

Yair Lapid, de oppositieleider, zei terecht dat Netanyahu de rechterlijke macht en de oppositie wil uitsluiten. De regering is aldus slechts het kabinet van de helft van het land. Ondertussen telt voor de Iraanse ayatollahs maar één ding. Héél Israël moet weggevaagd worden. Net als de oppositie in eigen land.