Coalitieakkoord minder uitvoerig over Joodse thema’s

Beoogde coalitiepartijen D66, VVD en CDA stippen in hun coalitieakkoord Joodse thema’s aan, maar zijn daar minder duidelijk over. Onderwerpen die voor Joods Nederland van belang zijn, zoals antisemitismebestrijding en de omgang met Israël, krijgen in het akkoord minder ruimte dan in het akkoord van het laatste kabinet. Nieuw is dat de drie partijen de samenwerking met UNWRA willen hervatten.

Beoogd premier Rob Jetten (D66) was vrijdag met VVD-voorvrouw Dilan Yesilgöz en CDA-leider Henri Bontebal aanwezig in het Haagse perscentrum Nieuwpoort, waar ze hun plannen uit de doeken deden. Drie maanden na de Tweede Kamerverkiezingen werd duidelijk dat oud beleid – stikstof, klimaat en expat-regelingen – terugkeert en dat de lasten van burgers opnieuw omhoog zullen gaan.

Zwijgen

De drie partijen, die met 66 Tweede Kamerzetels een minderheidskabinet zullen vormen, zeggen op die manier ‘verantwoordelijkheid’ te willen nemen voor de toekomst. Over de Joodse thema’s werd tijdens de perspresentatie niet gesproken. Twee jaar geleden gebeurde dat bij de presentatie vaan het toenmalige coalitieakkoord van PVV, BBB, NSC en VVD eveneens niet.

Coördinator in de wet

Maar wat staat er over de Joodse dossiers in het coalitieakkoord ‘Aan de slag, bouwen aan een beter Nederland’? De grootste aanwinst daarin is dat de aanwezigheid van de antisemitisme-coördinator in de wet zal worden verankerd. Dat betekent dat Eddo Verdoner zijn werk gegarandeerd voort kan zetten, evenals zijn opvolgers. Over budgetten of groeimogelijkheden staat er echter niets.

Loketten

De drie partijen willen de bestrijding van antisemitisme in de praktijk beter gaan regelen. ‘Door een landelijke antidiscriminatie voorziening met fysieke loketten zorgen we dat discriminatie en antisemitisme nog beter in beeld komen’, schrijven ze. ‘We vergroten het aantal discriminatie-rechercheurs dat met prioriteit discriminatiezaken oppakt.’ Het Joods Politienetwerk wordt versterkt en betrokken bij de discriminatie-aanpak.

Playbacken

Ook wordt in het akkoord ingegaan op de bestrijding van antisemitische spreekkoren en liederen in het betaald voetbal. Na iedere melding van discriminatie moet tuchtrechtelijk onderzoek plaatsvinden. Om discriminerende en antisemitische spreekkoren effectiever aan te pakken, wordt er strenger gehandhaafd op het meedoen aan discriminerende spreekkoren en stellen we het playbacken bij deze spreekkoren zelfstandig strafbaar’.

Dialoog

Het beoogde kabinet wil inzetten op voortgang van de interreligieuze dialoog. In het coalitieakkoord staat: ‘De interreligieuze dialoog onder coördinatie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zetten we door. Gezamenlijke initiatieven uit onder andere de christelijke, Joodse en islamitische gemeenschap omarmen we en versterken we waar nodig. Organisaties die integratie tegengaan, zijn in deze dialoog niet welkom’.

Holocaust

De integratie van nieuwkomers betekent voor de drie partijen vooral dat deze mensen moeten ‘meedoen’. Er wordt niet expliciet gezegd dat asielzoekers en migranten het Sjoa-verleden en de Joodse geschiedenis van Nederland moeten leren kennen. In tegenstelling tot het vorige kabinet wil het komende kabinet daar geen eisen of kaders stellen. Niemand wordt iets verplicht.

Godsdienstvrijheid

Over de status van het bijzonder onderwijs, waaronder Joods religieus onderwijs, staat eveneens niets in het akkoord. Hetzelfde geldt voor de bescherming van de rituele slacht – sjechieta voor Joden en halal voor moslims – of de garantie op besnijdenis van jongens – de briet mila. Godsdienstvrijheid wordt als term alleen genoemd in het deel over de integratie van nieuwkomers.

Tweestatenoplossing

Over de situatie in het Midden-Oosten zijn D66, VVD en CDA wel wat uitgebreider. Wat het conflict tussen Israël en de Palestijnen betreft, blijft het komende kabinet inzetten op de tweestatenoplossing, waarbij ‘een veilig Israël’ en een onafhankelijke democratische Palestijnse staat naast elkaar bestaan. Dit is het uitgangspunt van de Europese Unie waar sinds de jaren negentig consensus over was maar dat steeds meer onder druk staat.

Hard tegen Israël

Wat Israël betreft zijn de drie partijen meer uitgesproken. ‘Er moet een einde komen aan (de uitbreiding van) illegale nederzettingen, aan het Israëlisch geweld tegen burgers in Gaza en aan het belemmeren van noodhulp. Nationale maatregelen en Europese sancties jegens (leden van) de regering-Netanyahu blijven van kracht totdat betekenisvolle stappen richting vrede en handhaving van het internationaal recht worden gezet’.

UNWRA

Als het aan de drie partijen ligt, komt er weer samenwerking met UNWRA, de niet onomstreden VN-organisatie voor de Palestijnen. Het vertrekkende kabinet zegde die samenwerking juist op, omdat gebleken was dat UNWRA-medewerkers meededen aan de terreurdaden van 7 oktober en omdat faciliteiten in Gaza van de organisatie werden gebruikt door de terroristen van Hamas.

Opbouw Gaza

Nederland gaat onder leiding van beoogd premier Jetten meedoen aan de wederopbouw van de Gazastrook, zo blijkt uit het coalitieakkoord. ‘Aan de wederopbouw van Gaza dragen we met de internationale coalitie bij’, aldus de drie partijen. ‘Tevens [zetten we, red.] in op samenwerking met andere hulpinstanties actief in de regio’ en ‘Hamas mag op geen enkele manier een rol spelen in het bestuur van de Palestijnse gebieden’.

Naar de koning

Nu het coalitieakkoord er is, komt er nog een aantal vervolgstappen. Komende week vindt en debat over het akkoord plaats, waarna de bewindsposten worden verdeeld en er bewindspersonen zullen worden aangezocht. Ook volgt dan een screening van hen door de AIVD. Na het constituerend beraad, worden alle nieuwe bewindslieden door koning Willem-Alexander beëdigd op Paleis Huis Ten Bosch.

Reactie CJO

Het Centraal Joods Overleg (CJO), de koepelorganisatie van georganiseerd Joods Nederland, wijst op de continuïteit dat het coalitieakkoord uitstraalt. ‘Dat in het akkoord de rol van de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding wordt versterkt en dat politie beter wordt toegerust, laat zien dat het kabinet erkent hoe groot het probleem is geworden’, aldus de organisatie in een reactie.

‘Met de druk die Joods Nederland de afgelopen jaren ervaart, in het onderwijs, op treinstations en op allerlei andere plaatsen in de samenleving, is de toekomst voor het Joodse leven niet langer vanzelfsprekend voor velen in onze gemeenschap’, schrijft het CJO.

Analyse

Het beoogde minderheidskabinet van Rob Jetten stipt Joodse thema’s wel aan, maar is daar veel minder uitgesproken over dan het vorige kabinet in 2024 in het toenmalige hoofdlijnenakkoord was. Aan dat kabinet namen veel uitgesproken pro-Joodse en pro-Israël-partijen deel. In de campagne voor de verkiezingen van 30 oktober vorig jaar werd al duidelijk dat D66 en CDA daar minder gepassioneerd over zijn.

Voor zijn doelen zal het minderheidskabinet op zoek moeten naar meerderheden. Dat is mogelijk een van de redenen waarom de plannen niet wat meer gedetailleerd uitgewerkt zijn. Zo wordt de antisemitisme-coördinator wel wettelijk verankerd, maar worden er geen budgetten genoemd. Op die wijze kan er onderhandelingsruimte overblijven. Hetzelfde geldt voor allerlei andere dossiers: plannen zijn niet gedetailleerd uitgewerkt.

Er moeten dus meerderheden gevonden worden in beide Kamers. Waar het gaat om bestrijding van antisemitisme, zal dat redelijk eenvoudig zijn. Zowel linkse als rechtse oppositiepartijen zijn daar voor. Op het gebied van de Palestijnen zal de steun vooral van links moeten komen. Zo zien bijvoorbeeld de rechts-nationalistische en kleine christelijke partijen hernieuwde samenwerking met UNWRA niet zitten.

Wat betreft het streng zijn tegenover Israël en de regering-Netanyahu in het bijzonder, zullen de coalitiepartijen steun ook krijgen van GroenLinks-PvdA, dat sinds vorig jaar in het anti-Israëlkamp zit. De omstreden partijmotie van Tweede Kamerlid Kati Piri over een totale wapenboycot van Israël en de commotie daarover tonen dat aan. Van dit rechtse minderheidskabinet moet daarom geen pro-Israëlbeleid worden verwacht.