Kun je arts zijn en toch zo dom? – column Sivan Behr

Zo’n achthonderd artsen en medici in Nederland willen een boycot van de Israeli Medical Association (IMA) vanwege Gaza. Kun je arts zijn en toch zo dom? En waarom wordt dit bijvoorbeeld niet gevraagd voor de artsenorganisatie in Iran? Die vragen stelt columnist Sivan Behr, die zelf uit een artsenfamilie komt en zich verbaast over de boycot-oproep van ‘Artsen voor Gaza’.

Mijn grootvader Ephraïim Behr was een held. Geboren in een klein middenstandsgezin mocht hij, als slimste jongetje van de klas, doorstuderen. Hij werd arts, specialiseerde zich als patholoog-anatoom en werd lector aan de Universiteit van Groningen.

In aanloop van de Tweede Wereldoorlog meldde hij zich vrijwillig bij het leger als reserve-officier van de geneeskundige dienst; net zoals oom Mau van der Reis en oom Davy Slager, beiden huisarts. Drie Joodse mannen die het zionisme een warm hart toedroegen maar het land waar ze geboren waren met overgave wilden verdedigen tegen het naderende nazisme.

Neergeschoten

Nadat de oorlog was uitgebroken bevond mijn grootvader Ephraïm zich op de Grebbeberg waar hij zich een ware leider toonde. Op de website van de Grebbeberg staat: ‘Behr heeft in de nacht van 13 op 14 mei met enig succes geprobeerd een opkomende paniek in het bataljon te bezweren’. In de ochtend van 14 mei 1940 werd mijn grootvader neergeschoten door Duitsers terwijl hij een witte band met een rood kruis om zijn arm droeg en, aldus de getuigenis op de site, ‘met deernis en dapperheid een poging deed om gewonde soldaten uit de Grebbelinie naar een veiliger plaats te evacueren’.

Oom Mau van der Reis en oom Davy Slager overleefden die eerste oorlogsdagen wel, maar hadden nog een lange lijdensweg te gaan in de concentratiekampen waar ze later naartoe werden gedeporteerd, met behulp van Hollanders.

Verraden

Wat zouden oom Mau, oom Davy en mijn grootvader hebben gedacht als ze hadden vernomen dat hun latere Hollandse collega’s de oproep doen aan de World Medical Association (WMA) en de Nederlandse artsenfederatie KNMG om de banden met de Israeli Medical Association te verbreken, dus met Joodse artsen? Ik denk dat ze zich verraden zouden hebben gevoeld. Voor wat is mijn grootvader gesneuveld? Voor wat hebben oom Mau en oom Davy de kampen doorstaan? Is er dan helemaal niks veranderd?

Kibboetsniks

Elk weldenkend mens, elke arts die zich heeft ingelezen, weet immers dat de artsenfederatie in Israël niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor het regeringsbeleid van Bibi Netanyahu. Sterker nog, het is in verleden geregeld voorgekomen dat kibboetsniks in Zuid-Israël Palestijnse zieken uit Gaza hebben vervoerd naar Israëlische ziekenhuizen voor behandelingen die niet mogelijk waren in Gaza.

Daarnaast hebben de medische centra Soroko University Medical Center in Beerscheva, Barzilai Medical Center in Ashkelon en het Assuta Ashdod Meical Center in Asdod direct na de Hamas-pogrom op Israël op 7 oktober 2023 gewonde Gazanen behandeld; al ging het daarbij in de eerste dagen vrijwel uitsluitend om gevangengenomen Hamas-terroristen en -militanten die tijdens de gevechten gewond waren geraakt. 

Scheinheilig

Is het niet zo dat artsen zich moeten bekommeren om het welzijn van alle patiënten ongeacht waar ze wonen? Tenminste, volgens de eed van Hippocrates, de belofte waarin artsen zweren dat zij de geneeskunst eerlijk zullen uitoefenen, patiënten zullen helpen en geen kwaad zullen doen.

De schijnheiligheid van deze achthonderd medici en artsen is verschrikkelijk. Ze zouden zich wellicht kunnen inspannen voor de negentig miljoen inwoners van Iran die al 47 jaar onder de knevel van de ayatollah’s leven. Het is een land waar elke dag executies plaatsvinden, van vooral jongeren die tegen het regime hebben geprotesteerd.

Iran, besnijdenis

Vorig jaar is de artsenorganisatie van Iran toegetreden tot de WMA. Ik heb er geen dokter in Nederland over gehoord. Moet die Iraanse beroepsvereniging niet verbannen worden? Een Joodse arts in een Joodse appgroep postte woensdag een overzicht van de landen waar de besnijdenis van meisjes plaatsvinden, die daardoor voor hun leven verminkt zijn: Irak, Egypte, Gambia, Ethiopië en Indonesië. Dat lijkt me bij uitstek een onderwerp voor medici om zich over op te winden.

Maar ja, misschien ben ik te naïef en blijf ik hopen. Hoe vaak is het al gebeurd dat Nederlandse wetenschappelijke instellingen Israëlische wetenschappers hebben geweerd, zoals in augustus 2025, toen het Radboud UMC, Amsterdam UMC en LUMC in Leiden weigerden een zaal voor een lezing beschikbaar te stellen van de Israëlische IC-arts Amit Frenkel over oorlogsletsel. En tegelijkertijd maken Hollandse dokters en medisch personeel graag gebruik van de ontelbare Israëlische medische en technologische uitvindingen ter bevordering van de gezondheid van hun patiënten.

Ik moet maar steeds denken aan mijn grootvader Ephraïm Behr, die een van de 189 Joodse artsen in Nederland was die door de Duitsers in de oorlog zijn vermoord. Hij is geportretteerd in het boek: Vergeet niet dat je arts bent.