Terugblik met licht – column Judith Zilversmit

Het jaar 2025 was niet gemakkelijk, maar er waren ook momenten van hoop, kracht en vastberadenheid, aldus Judith Zilversmit in haar column. Voor haar persoonlijk was het een bijzonder jaar vanwege de podcast die ze maakte over haar familiegeschiedenis. Verder wil ze terug kijken op wat er dit jaar positief was in Joods Nederland. ‘Niet omdat ik naïef ben, maar omdat we aan de drempel van een nieuw jaar staan’.

Of ik een terugblik op het afgelopen jaar wilde maken? Dat wilde ik best. Maar zodra je terugkijkt, moet je al snel kiezen: kijk je terug op je eigen persoonlijke jaar, of in het algemeen op het jaar van het Joodse leven in Nederland en de Joodse gemeenschappen? Waar leg je de aandacht?

Voor mij was het antwoord snel duidelijk. Ik wil terugkijken op wat positief was. Niet omdat ik naïef ben, het was zeker geen gemakkelijk jaar, maar omdat we aan de drempel van een nieuw jaar staan. En ik geloof dat je deze moet over gaan met hoop en vertrouwen. Wat er allemaal niet goed ging, is al veel over geschreven, en terecht. Maar er gebeurde óók veel dat kracht en veerkracht liet zien.

Vrouwen samen

Een van de plekken waar ik dat voelde, was bij Maccabi Women’s Circle: evenementen waar ruim vijfhonderd vrouwen samenkwamen – Joods en niet-Joods, jong en oud. Maccabi Women’s Circle begon klein, bijna spontaan, uit een behoefte aan verbinding in een tijd van polarisatie na 7 oktober 2023. Het groeide uit tot een landelijk netwerk waarin vrouwen elkaar vinden. Waar we opstaan tegen antisemitisme én tegen onverschilligheid. Niet met harde leuzen, maar met gesprekken en ontmoetingen. Ik zag hoe belangrijk het is om simpelweg samen te zijn, zonder het altijd eens te hoeven zijn.

Expositie

Ook mocht ik dit jaar meewerken aan de tentoonstelling Mokum, de biografie van Joods Amsterdam van De Nieuwe Kerk en het Joods Cultureel Kwartier. Door de tentoonstelling heen voel je hoe rijk de Joodse cultuur is die de stad draagt. De verhalen lopen van gevluchte Joden in de zestiende eeuw tot de gevarieerde gemeenschap van nu.

Het is geen gemakkelijke geschiedenis, maar wel een verhaal van blijven, bouwen en opnieuw beginnen. Dat bleef me bij. In de interviews die ik maakte, spraken we zeer verschillende, maar milde, redelijke, strijdbare Joodse Amsterdammers die hun geschiedenis kennen en hun gemeenschap dragen: “Joods zijn is wie ik ben. Het is alles. Het is ik.”

Vastberaden

En dan was er Chanoeka. Ik zat in een overvolle sjoel; vol lichtjes en kaarsjes. Van kinderen tot oma’s en opa’s; alles door elkaar. Ook het Chanoeka-evenement van Maccabi en Chabad op de Zuidas was warm, open en levendig. Er werd gezongen; mooi gesproken en er waren heel veel mensen op het plein waar iedereen meer dan welkom was. Misschien juist omdat het jaar zwaar was, voelde het even licht, ontspannen. Maar ook vastberaden: we zijn hier, samen. 

Vertellen

Voor mij persoonlijk was dit jaar bijzonder door de podcast die ik maakte: Het verraad van de familie Zilversmit. Een onverwacht berichtje op Instagram – ‘Dag Judith, jij kent mij niet, maar het was mijn oma die jouw vader heeft verraden’ – zette een zoektocht in gang naar het oorlogsverleden, verraad en eigenaarschap over mijn familiegeschiedenis.

Wie heeft het recht om een familieverhaal te vertellen? Wat doe je met (pijnlijke) ontdekkingen? En wat weten we nou precies over de geschiedenis van onze ouders en grootouders? De reacties die ik kreeg, komen overal vandaan en zijn mooi en intens. Inmiddels is hij meer dan 350.000 keer beluisterd, maar belangrijker: mensen herkennen zichzelf in de geschiedenis, in de vragen, mensen herkennen zichzelf in de vragen, denken na over wat mensen elkaar kunnen aandoen, en over de veerkracht van de overlevers.

Het liet me zien dat we nog lang niet klaar zijn met vertellen, met uitzoeken (als je die doos op zolder vindt, pluis ‘m uit). Het liet me zien hoe belangrijk het is om niet alleen te vertellen, maar ook echt te luisteren naar elkaars verhalen.

Hoop

Het jaar werd afgesloten met een seminar voor jongeren die de toekomstige leiders van onze Joodse gemeenschappen kunnen worden. Slimme, nieuwsgierige, daadkrachtige jongeren. Ze stelden scherpe vragen en durfden, zo voelde het, verantwoordelijkheid te nemen. Dat gaf mij misschien wel de meeste hoop: er staat een generatie op die niet alleen wil behouden, maar ook vernieuwen, en (met elkaar) wil samenwerken.

Als ik het allemaal bij elkaar optel, zie ik zeker geen gemakkelijk jaar, maar wel een diverse gemeenschap die ademt, die leert, die verbinding zoekt en vasthoudt aan licht, juist wanneer het donkerder wordt.