De Joodse wereld in 2025 – Jaaroverzicht

Opnieuw heeft de Joodse wereld een bewogen jaar achter de rug. Van aanslagen in Manchester en Sydney tot alarmerende rapporten over antisemitisme in Denemarken en incidenten met Israëlische vakantiegangers in de zomer. Toch was er ook hoopvol en bemoedigend nieuws in 2025. Hieronder treft u het jaaroverzicht. Klik op de links en foto’s om de artikelen over de gebeurtenissen in de Joodse wereld te lezen.

Januari (1)

Pas op voor rehabilitatie Le Pen, waarschuwt Joods Frankrijk
De Representatieve Raad van Joodse Instellingen van Frankrijk (CRIF) waarschuwde in januari 2025 voor een mogelijke rehabilitatie van Jean-Marie Le Pen. De ex-leider van het Front National (FN) en overtuigde antisemiet overleed op 7 januari op 96-jarige leeftijd. De rechtse nationalist hield er een omstreden repertoire tegenover Joden op na. Volgens de CRIF eindigt ‘de strijd tegen zijn ideeën niet met de verdwijning van de man die ze uitdroeg’.

Januari (2)

Oranjes vooraan bij grote Auschwitz-herdenking
In Polen werd op 27 januari 2025 herdacht dat het vernietigingskamp precies tachtig jaar geleden werd bevrijd. Overlevenden van het kamp en de Sjoa namen het woord. Ook waren veel hoogwaardigheidsbekleders aanwezig. Namens Nederland zaten het koningspaar en kroonprinses Amalia in het publiek. De koning zat naast de Poolse president. België werd vertegenwoordigd door het eigen koningspaar. Rond het silhouet van het poortgebouw van Auschwitz was een grote tent opgezet, waar iedereen onder zat.

Februari (1)

AI-beelden tegen Kanye West gaan viraal
Uit de Verenigde Staten kwamen begin februari 2025 beelden over van bekende Joodse Amerikanen, waarmee ze tegenwicht willen bieden aan de als antisemitisch bekend staande rapper Kanye West. Het ging om AI, oftewel kunstmatige intelligentie, waarin deze boodschap werd afgegeven: f•ck you, Kanye West. Een Israëlische kunstenaar heeft de AI-beelden gemaakt en de site van West werd uit de lucht gehaald. De beelden gingen viraal op sociale media en het internet.

Februari (2)

Aanslagen ambassades Israël verijdeld in Berlijn en Stockholm
In Zweden en Duitsland werden in februari mannen opgepakt die een aanslag wilden plegen op de Israëlische ambassades in Stockholm en Berlijn. In beide steden ging de politie uit van verijdelde aanslagen met een islamitische motivatie. Daarnaast was er een mes-aanval op het Holocaustmonument in Berlijn. Tussen een van de twee blokken werd een Spaanse toerist in het been gestoken. Later in het jaar moest de dader voor het hekje van de Duitse rechter komen. Hij gaf toen zijn daad toe.

Maart (1)

Trump trekt subsidie Columbia University in om Jodenhaat
De Amerikaanse president Donald Trump trok begin maart 2025 vierhonderd miljoen dollar aan subsidies aan de Columbia University in. De reden was: antisemitisme op de campus en het feit dat Joodse studenten en medewerkers zich er onveilig voelen. Trump waarschuwde dat er meer bezuinigingen zouden volgen. Andere universiteiten waren mogelijk ook aan de beurt. Later voegde de president daad bij het woord.

Maart (2)

Joodse begraafplaats in Polen geeft bijzonderheden prijs
Archeologie-studenten deden in Warschau belangrijke ontdekkingen op een Joodse begraafplaats. Het ging om een archeologie-project op een zeer afgelegen begraafplaats, waar tragedie en verwaarlozing dominant bleken te zijn. De opgravingen gaven belangrijke informatie prijs over het Joodse verleden van Warschau en Polen, dat voor de Sjoa voor een groot deel is uitgewist.

April (1)

‘Brand ambtswoning Shapiro was mogelijk aanslag’
Het huis van gouverneur Josh Shapiro van de Amerikaanse staat Pennsylvania werd in april 2025 in brand gestoken. De Democratische politicus van Joodse komaf had de dag ervoor nog thuis Pesach gevierd. Hij en zijn gezin moesten in de nacht halsoverkop het pand verlaten. Mogelijk was er een aanslag gepleegd, aldus Shapiro. Er werd een verdachte opgepakt.

April (2)

Drie jaar cel voor aanvaller Joodse student in Berlijn
De rechter in Berlijn gaf in april drie jaar celstraf aan Mustafa A., de 24-jarige man die vorig jaar de Joodse student Lahav Shapira frontaal aanviel. Vaststaat dat het om een antisemitische daad ging. “Als het geen antisemitisme was, wat was het dan wel?” vroeg de rechter, een Duitser van Turkse komaf. De aangevallen student maakte het inmiddels goed, maar moest wel met bewaking over straat.

Mei (1)

Israëlische toerist in Japan moet in verklaring afstand doen van ‘oorlogsmisdaden’
Een toerist uit Israël die naar Japan reisde, werd in het voorjaar van 2025 mentaal overvallen in een hotel in Kyoto. De receptionist vroeg hem een verklaring te tekenen waarin hij bevestigde dat hij geen oorlogsmisdaden had gepleegd gedurende zijn militaire dienst. Volgens Ynet was dit de voorwaarde voor het inchecken. Het incident vond plaats nadat hij zijn Israëlische paspoort had laten zien.

Mei (2)

Zeven grootste Joodse gemeenschappen sluiten verbond
De voorzitters van de zeven grootste Joodse gemeenschappen ter wereld hebben in mei een verbond gevormd: de J7. Het gaat om de Joodse koepelorganisaties van de Verenigde Staten, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Canada, Australië en Argentinië. Samen willen ze strijden tegen antisemitisme en voor meer verdraagzaamheid. De J7 werd in Parijs opgericht. De zeven en anderen in de Joodse wereld kampen met dezelfde problemen en uitdagingen.

Juni (1)

Paus Leo XIV eert redder Joodse Roemenen
In zijn eerste weken als paus heeft Leo XIV een groot aantal audiënties, missen en andere taken uitgevoerd. Een ervan vond in juni plaats met de Joodse gemeenschap. In Vaticaanstad bracht hij hulde aan de zalig verklaarde kardinaal Iuliu Hossu uit Roemenië, die in de Tweede Wereldoorlog Joden redde en zich in de communistische periode verzette tegen het regime van Nicolae Ceausescu. De Joodse Roemenen was al beloofd dat Leo’s voorganger Franciscus de onderscheiding zou uitreiken. De nieuwe paus nam het stokje over.

Juni (2)

Bosnië-Herzegovina verbiedt rabbijnen-bijeenkomst
Vrijheid van godsdienst en vrijheid van vereniging worden gegarandeerd door de grondwet van Bosnië-Herzegovina, maar een vergadering van internationale rabbijnen werd er in juni 2025 verboden. In Sarajevo werd plots een einde gemaakt aan de tweejaarlijkse vergadering van het Permanent Comité van de Conferentie van Europese Rabbijnen (CER) na druk van een deelstaatminister met een anti-Israël-mening. De verontwaardiging in de Joodse wereld en de EU was groot. Bosnië wil graag EU-lid worden.

Juli (1)

Ex-minister Luxemburg verkondigt complottheorieën
Jean Asselborn, de oud-minister van Buitenlandse Zaken van Luxemburg, heeft in een uitgebreid interview allerlei complottheorieën over Israël verkondigd. De sociaaldemocraat nam geen blad voor de mond. Ongeveer een half uur van het tweeënhalf uur durende gesprek in Jung & Naiv draaide om Israël. Daarin werd duidelijk waar Asselborn staat. Als minister gold hij als als Israël-kritisch.

Juli (2)

‘Australië treuzelt met strijd tegen Jodenhaat‘
Na weken van aanvallen op Joodse doelen in Australië, keek de regering van premier Albanese naar serieuze maatregelen om het groeiende geweld en antisemitisme te beteugelen. Een plan van de Australische antisemitisme-coördinator moest daarvoor als blauwdruk dienen. Maar de regering bestudeerde het nog en bleef volgens critici treuzelen. Ook kwam ze met een xenofobie-coördinator op de proppen. Dat twee Pakistaanse mannen een aanslag in Sydney voorbereidden, was de autoriteiten onduidelijk.

Augustus (1)

Kosjere vliegtuigmaaltijden met anti-Israël-teksten ontdekt
Joodse passagiers op vluchten van Iberia en JetBlue werden in augustus overvallen. Toen ze een kosjere vliegtuigmaaltijd kregen, werden ze geconfronteerd met anti-Israëlische teksten die erop stonden. Een ervan was antisemitisch. Het ging onder meer om een vlucht van Buenos Aires naar Madrid. Eerder in de zomer vond al een incident in Spanje plaats waarbij Joodse jongeren van een vliegtuig werden verwijderd omdat ze liedjes in het Hebreeuws zongen.

Augustus (2)

Gestolen doek Goudstikker-collectie in Argentinië
De Argentijnse politie en justitie deden in augustus groot onderzoek naar Joodse roofkunst. Het ging om een schilderij uit de Goudstikker-collectie, die in de bange jaren ’40-’45 werd gestolen van de gelijknamige Joodse kuntsverzamelaar in Amsterdam. De politie was de woning binnengegaan waar het werk zich zou bevinden, maar dat bleek spoorloos. De erven hadden het doek verstopt. Na een poosje gaven ze het werk alsnog aan de autoriteiten.Aanslag sjoel Manchester: twee doden op Jom Kipoer

Augustus (3)

Joodse pro-Palestijnse activisten verstoren The Proms
In de Royal Albert Hall in Londen was eind augustus een concert in de jaarlijkse zomerreeks The Proms aan de gang. De bezoekers werden algauw getrakteerd op incidenten. Pro-Palestijnse activisten van Joodse komaf kwamen de zaal binnen om het concert te verstoren. Ze moesten worden weggehaald. Een tweede groep werd later ontdekt en afgevoerd. De BBC zond het concert live uit op BBC Radio 3. Dit keer was het Melbourne Symphony Orchestra (MSO) te gast om stukken van beroemde Britse componisten te spelen. Dat vormde voor de activisten de aanleiding.

September (1)

Merz in tranen bij heropening synagoge München
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz (CDU) kon zijn tranen niet bedwingen tijdens zijn rede in de Reichenbachstraße-Synagoge in München. Bijna 87 jaar na de verwoesting door de nazi’s is deze sjoel in ere hersteld. Merz verklaarde de oorlog aan het antisemitisme, dat in Duitsland voor het zoveelste jaar op rij is gegroeid. Hij betuigde zijn volledige steun aan de Joodse gemeenschappen. 

September (2)

Nepvideo ‘Joden stelen eten van Gaza’ ontmaskerd
‘Israëli’s stelen de voedselhulp voor Gaza’, zo was de boodschap van een Frans filmpje dat in september 2025 viraal ging. De video toonde beelden van Joodse Israëli’s die eten zouden pikken dat voor de noodlijdende Gazaanse bevolking bedoeld was. Vervolgens bleek dat het om Joodse voedselhulp in Parijs ging in het kader van Rosj Hasjanna. De makers van de nepvideo bleken antisemitische boosdoeners te zijn.

Oktober (1)

Aanslag sjoel Manchester: twee doden op Jom Kipoer
Uitgerekend op Jom Kipoer is in Manchester een terreuraanval op een synagoge geweest. Het huis van samenkomst werd op donderdagochtend door een man aangevallen. Hij kon door de politie worden uitgeschakeld. Twee mensen zijn door hem gedood. De aanvaller was een Syriër met een Brits paspoort. Premier Keir Starmer en koning Charles III hebben hun medeleven betuigd.

Oktober (2)

Deens onderzoek: Joods leven zwaar onder druk
In Denemarken staat Joods leven zwaar onder druk. Een onderzoek van het Deense Instituut voor de Rechten van de Mens toonde dit aan. Zeker 58 procent van de ondervraagde Joden vond dat er aanzienlijke belemmeringen zijn voor vrij Joods leven in Denemarken. De onderzoekers raadden de Deense overheid aan om snel in te grijpen en de Joodse minderheid bescherming en middelen te geven om hun leven te stutten. Het ging om het meest omvangrijke onderzoek in vijftig jaar tijd.

Oktober (3)

Zwitsers geschokt na links-extreem geweld ‘tegen Israël’
Een extreemlinkse anti-Israël-demonstratie in de Zwitserse hoofdstad Bern is in oktober 2025 volledig uit de hand gelopen. Gemaskerde activisten richtten vernielingen aan en meerdere agenten raakten gewond. De schade liep in de miljoenen Zwitserse Franken. Zwitserland vroeg zich nadien af: hoe heeft dit kunnen gebeuren en waren de autoriteiten wel goed voorbereid? Regeringspartijen twistten over strenger toezicht op extremisten en meer ruimte voor de diensten.

November (1)

Honderd jaar sjoel Trondheim gevierd met Noorse koning
De synagoge van Trondheim bestond in 2025 honderd jaar. Het bijzondere jubileum werd eind oktober gevierd in het bijzijn van de Noorse koning Harald V (88) en de Noordse premier Støre. Het huis van samenkomst is de meest noordelijke ter wereld en wordt nog steeds gebruikt. De vorst ontmoette onder meer Chana Arberman (98), die Bergen-Belsen overleefde en in de Sjoa meer dan vijftig familieleden verloor.

November (2)

Chabad in Jamaica helpt eiland na orkaan Melissa
Het Caribische land Jamaica werd in het najaar van 2025 getroffen door orkaan Melissa. Vrijwel het hele eiland is zwaar beschadigd geraakt en velen zijn ontheemd. Er vielen minstens dertig doden. In de chaos probeert de lokale Chabad-afdeling hulp te bieden. Het biedt noodhulp, opvang, hulpdiensten en oplaadstations voor telefoons. Ook is er een hulplijn opgezet vanuit de VS om getroffen Jamaicanen te helpen.

December (1)

Redactie La Stampa vernield door anti-Israël-activisten
In Turijn is de redactie van de Italiaanse kwaliteitskrant La Stampa kort en klein geslagen door zo’n honderd anti-Israël-activisten. Ongeveer dertig personen zijn in beeld gekomen, aldus de prefectuur van de Noord-Italiaanse stad. Het kantoor moest na afloop extra worden beveiligd. Aanleiding voor de aanval was de arrestatie van de omstreden imam Mohammed Shahin, die in Italië provocerende uitspraken doet.

December (2)

Aanslag op Chanoeka-viering Bondi Beach: 16 doden
In Sydney vond op 14 december een terreuraanslag tijdens de openbare Chanoeka-viering plaats. Zeker vijftien mensen werden vermoord en tientallen werden naar het ziekenhuis gebracht. Een van de schutters werd ook doodgeschoten. Het evenement heette ‘Chanoeka aan Zee’ en werd georganiseerd door de Chabad-afdeling van Bondi. Premier Antony Albanese sprak zijn afschuw uit over de aanval, maar kreeg ook kritiek omdat zijn regering te weinig zou hebben gedaan om deze catastrofe te voorkomen. Later bleek dat de daders een vader en zoon waren van Pakistaanse komaf.

December (3)

Europarlement steekt kaarsjes Chanoeka aan
In het Europees Parlement in Straatsburg staken prominenten op de derde avond van Chanoeka het derde lichtje aan. De bijeenkomst, die werd bijgewoond door Europees Parlementsvoorzitter Roberta Metsola, stond in het teken van de terreuraanslag op Chanoeka in Bondi Beach, Sydney. Verschillende sprekers kwamen aan bod en ook waren er Nederlandse Europarlementariërs aanwezig.

December (4)

Britse premier Starmer onder vuur om omarmen anti-Israël-activist
In het Verenigd Koninkrijk hebben politici en bekende acteurs opzien gebaard door een anti-Israël-activist te omarmen. Het ging om een man die tot het ‘vermoorden van de zionisten’ opriep. Premier Sir Keir Starmer kwam onder vuur te liggen, nadat hij de activist woordelijk verwelkomde bij aankomst in zijn land. Britse Joodse organisaties wezen hem erop dat hij een antisemiet zo ondersteunt. Starmer zei niet op de hoogte te zijn van de uitingen van de activist, maar dat werd door Egypte weerlegd.