Thuis – column Raya Lichansky

Vanwege de toestand in de wereld gaat columnist Raya Lichansky dit jaar op vakantie in eigen land. Een bezoek aan het nieuwe migratiemuseum Felix in Rotterdam deed haar versteld doen staan. Ze liet het allemaal in zich opnemen, waaronder de objecten met Joodse of Israëlische kenmerken. ‘Drie uur lang lieten we het binnenkomen, tot er niks meer bij kon’.

Wij brengen dit jaar onze zomervakantie niet door in een buitenland. In het vroege voorjaar hadden we nog plannen om met de auto naar Engeland te gaan, maar toen besloot de president van de VS een oorlog in het Midden-Oosten te beginnen, en we ontkwamen niet aan een groeiend gevoel van onveiligheid.

We waren het er over eens dat we liever dicht bij huis wilden blijven, mocht het daar helemaal mis gaan. Onze lievelingsreisbestemmingen zouden er volgend jaar ook nog wel zijn. We maakten plannen: een driedaags bezoek aan een vriendin op Texel, een paar dagen Rotterdam, en een grondige opruim- schoonmaak- en opknapbeurt voor onze zolder en logeerkamer.

Doordat Texel door omstandigheden moest worden uitgesteld kwam de thuisklus eerder aan de beurt dan gedacht, en tijdens onze city-trip naar Rotterdam maakten we alvast een werkschema. Inmiddels weten we dat alles precies uitkwam zoals gepland: de zolder is onherkenbaar opgeruimd, en de grauwrozig-oranje muren van de logeerkamer zijn nu heerlijk fris wit.

Woongenot

Het nieuwe bed met lades, de boekenkast en de open kapstok worden dezer dagen in elkaar gezet, en daarmee hebben we een enorme stap gezet in het verbreden van ons woongenot.

Woorden als ‘woongenot’ en ‘thuis’ hebben een nieuwe lading gekregen na ons bezoek aan Fenix, het kunstmuseum over migratie in Rotterdam waarover we al zoveel hadden gehoord. Wandelend over de Erasmusbrug zie je de blikvanger van het gebouw, de Tornado, een intrigerende constructie die met zijn hoogglanzende bochten uit de verte een beetje aan een chique zwembadglijbaan doet denken. 

Op de website van Fenix lees ik dat de Chinese architect Ma Yansong het gebouw heeft voorzien van een uniek tweedelig trappenhuis: ‘Wie de Tornado op- of afloopt, begint aan een spannende reis waarbij je jezelf en anderen tegenkomt in de 297 spiegelende panelen waartussen je je beweegt. De perspectieven veranderen voortdurend, en dat was precies wat hem voor ogen stond: ‘dat kan net zo gelden voor de reis van een migrant’. Het is zó verrassend en indrukwekkend, opwindend zelfs.

Hardvochtig

Uiteindelijk bereik je de tentoonstellingsruimte. Die is opgedeeld in tweeën. Oorzaken en gevolgen van gedwongen en vrijwillige migratie worden er op een maximaal indringende manier gepresenteerd. Er zijn zóveel redenen waarom mensen huis en haard verlaten, en ik realiseer me eens te meer hoe hardvochtig onze wereld geworden is.

Kun je daarin nog wel een ‘thuis’ vinden en hoe ziet dat er dan uit? Zijn het de reusachtig, zachte blauwe slippers, achteloos uitgetrokken, of een constructie van fraaie hekken die samen een labyrint vormen – je komt er in, maar hoe kom je eruit? De golvende wand die de werkelijkheid vertekend weergeeft voor de mensen die erachter wonen, of een tent in een vluchtelingenkamp in Libanon waar met zand gevulde plastic waterflessen een provisorisch tuintje omheinen?

Efrat Zehavi

Wie een nieuw thuis heeft gevonden, wil daar iets van vroeger aan toevoegen, zoals de kunstenares die in de stijl van Afrikaanse kapsels Rotterdamse gebouwen haakte. Of de Israëlische Efrat Zehavi die in 2001 Jeruzalem verruilde voor de Maasstad en in 116 geboetseerde kleiportretten de veelkleurige mensen voorstelt die ze in haar nieuwe thuisstad heeft leren kennen.

Elk verhaal, hoe klein ook, wordt immens groot, simpelweg door de keuze van objecten die het illustreren, zoals de eerste druk van Anne Franks Het Achterhuis en een Scrabblespel met Hebreeuwse letters waarmee nieuwe immigranten al spelend hun nieuwe taal konden leren.

‘Gelukszoekers’

Maar wat op mij de grootste indruk maakte is een houten sloep die in september 2022 met negentien vluchtelingen van Afrika naar het Italiaanse Lampedusa is gevaren. Deze is echt gebruikt door mensen die in het huidige politieke klimaat te vaak ‘gelukzoekers’ worden genoemd.

Ernaast hangt The Boat, een bijna vijf meter lang schilderij met met de machthebbers van nu samen in een overvolle vluchtelingenboot. Gelukhebbers en -makers zijn het, die de levens bepalen van mensen die geen keus hebben.

Drie uur lang lieten we het binnenkomen, tot er niks meer bij kon.

Wij realiseren ons dat wij de grootst denkbare mazzel hebben: wij hebben een thuis, waar we na een comfortabele treinreis van drie uur naar toe kunnen.