Tijd van vrijblijvendheid is voorbij – column Sivan Behr

Het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen (OC&W) stelt vanaf 2026 jaarlijks 750.000 euro extra beschikbaar voor Holocaust-educatie op middelbare scholen, bovenop het reguliere budget. Hard nodig, vindt schrijfster Sivan Behr. Maar er moet meer gebeuren!

In de wenkbrauw-studio in Amsterdam-Zuid werd ik geholpen door een Moldavisch meisje dat aan de Universiteit van Amsterdam media en communicatie studeert. Ze praatte honderduit. Hoe ze in Amsterdam terecht is gekomen?

Nou, haar oudere broer studeerde geneeskunde in Maastricht en was opgetogen over het academische klimaat in Nederland. Vandaar dat ze voor de Hollandse hoofdstad heeft gekozen. Ze zit nu in een internationale werkgroep met louter buitenlandse studenten. Ze doen een groot project: ze maken een film over de betekenis van Stolpersteine in de Amsterdamse samenleving.

Geïntrigeerd

De Stolpersteine zijn neergelegd voor de huizen waar Joden hebben gewoond, die in de Tweede Wereldoorlog zijn weggevoerd en vermoord. Toen de Moldavische de goudkleurige stenen op de Amsterdamse stoepen ontdekte, was ze geïntrigeerd. Ze dacht: Wat een mooie manier van herdenken! De werkgroep is van plan op verschillende mei-plechtigheden te filmen en bezoekers te ondervragen over de gedenkstenen.

“Weet je,” zei het jonge meisje in de wenkbrauw-studio, “Ik vind het zo raar hoe er tegenwoordig tegen Joden wordt gedaan en hoe erover Israël wordt bericht. Vey stupid, very, very stupid. Daarom is ons project belangrijk.” Haar onbevangenheid verlichtte me. Hoewel? Ze vervolgde dat een paar Turkse en Portugese studenten in de groep niet eens wisten dat in de oorlog Joden zijn vermoord.

De twintiger schudde meewarig haar hoofd en gaf me een spiegel om te laten zien wat ze had gedaan. Ze vroeg of ik nog tips had over Amsterdammers die de werkgroep over kan interviewen. En ze fluisterde: “Mijn bazin hier in de studio komt uit Iran en we zijn allemaal heel erg voor de acties van Trump en Israël tegen Iran.”

Wrang

De misconceptie over de Sjoa, over de gebeurtenissen in de oorlog, over Joodse tradities en het Jodendom, het blijft wrang. Vooral in de Nederlandse samenleving.

Mijn neefje, de jongste zoon van mijn zusje, studeert aan de Hogeschool Utrecht. Al eerder heb ik in een column geschreven dat hij zijn zilveren ketting met Davidsster heeft afgedaan omdat hij continue door medestudenten en docenten werd ondervraagd over de oorlog in Gaza en het Palestijnse probleem.

Hij kon er niet meer tegen maar toen we een Joods feestje hadden, voor de presentatie van het liber amicorum voor Filmer en schrijver Willy Lindwer: pionier van de Holocaust-geschiedschrijving droeg hij trots de ketting die hij van mijn moeder, zijn oma, heeft gekregen. Best wel verdrietig, als je erover nadenkt. 

Kinderbloed

Echter, rond Pesach kwam hij ontredderd bij mijn zusje langs. Hij vroeg: “Het is toch niet waar, mama, dat voor de matzes kinderbloed wordt gebruikt om ze te maken? Dat zeggen ze op mijn studie.” Mijn lieve neefje met donkerrode krullen, is weinig weerbaar, had niet willen deelnemen aan het discours en was weggelopen.

Dat het slecht gesteld is met de kennis van de jeugd over het Jodendom in het algemeen en over de Holocaust in het bijzonder, blijkt eveneens uit de alarmerende cijfers over de toename van antisemitische incidenten. Het ministerie van OC&W heeft vanaf 2026 jaarlijks 750.000 euro extra beschikbaar gesteld voor Holocaust- educatie, bovenop het reguliere budget.

De aanvullende gelden zijn bedoeld voor schoolbezoeken aan musea, vervoerskosten en gastlessen van eerste en tweede generatie overlevenden op scholen; dit alles als onderdeel van het Nationale Plan Versterking Holocaust-educatie. Maar is het genoeg? Het kabinet trekt ook eenmalig 350.000 euro uit voor Joodse studenteninitiatieven en steun op hogescholen en universiteiten.

Nogmaals, is het voldoende?

Nee.

Onlangs werd er in een van de Joodse app-groepen waaraan ik meedoe een hartenkreet geslaakt. De vrouw in kwestie had op Jom Hatsmaoet [Onafhankelijkheidsdag van Israël, SB] een Israëlische vlag uitgehangen. Haar buurvrouw had haar verzocht de vlag binnen te halen. Ik citeer de buurvrouw: “Zeker in deze tijden waarin de wereld in brand staat, merk ik bij mezelf dat dit negatieve gevoelens opwekt. Op zich prima om een klein vlaggetje achter jullie raam te zetten maar zo pontificaal in ons pittoresk stadje is naar mijn mening niet nodig.”

Gemeengoed

De gotspe. Hieruit blijkt dat het anti-Joodse gevoel gemeengoed dreigt te worden, ook in de provincie, ver weg van alle pro-Pally-demonstraties. Geke van der Sloot, voorzitter van Verzetsgroep Opstaan tegen antisemitisme schreef onlangs op X: ‘De tijd van vrijblijvendheid is voorbij’.

Ze riep de leiders van de universiteiten op hun rug recht te houden. ‘Niet zwijgen maar handelen.’ Wat mij betreft geldt dat eveneens voor de politiek, voor Den Haag, voor de gemeenteraden, voor burgemeesters.

Doe iets! Spreek je uit! Elke keer weer.