Wat kan premier Burnham voor Britse Joden doen?

Het Verenigd Koninkrijk heeft sinds maandag een nieuwe premier. Zijn naam is Andy Burnham en hij volgt de geplaagde Sir Kier Starmer op. Die laatste kondigde vorige week 250 miljoen pond extra aan voor de bescherming van de Joodse gemeenschap. Maar wat hebben de Britse Joden nu aan Burnham, die bekend staat om zijn Israëlkritische standpunten? Verder wil hij een ruk naar links maken. Hij is de zevende Britse premier in tien jaar tijd.

Het ging de laatste weken allemaal erg snel. Na gestuntel en affaires tijdens zijn premierschap, dat in juli 2024 begon, besloot Sir Keir Starmer eind juni de handdoek in de ring te gooien. Hij had geen steun meer onder de Labour-parlementariërs om aan te blijven en om een coup te voorkomen, trok hij zich terug ten faveure van iemand anders. Een leiderschapsverkiezing kwam er niet, want slechts een persoon stelde zich kandidaat.

Die persoon was Andy Burnham, de burgemeester van Groot-Manchester, die dit voorjaar een zetel in het Lagerhuis had gewonnen tijdens een tussentijdse districtsverkiezing in Makersfield. Hoewel niet gekozen – Burnham was tijdens de algemene verkiezingen van 2024 nog burgemeester – wordt hij door Labour op het schild gehesen als de verlosser die de partij uit de problemen zal helpen.

Geen plan

Starmer won twee jaar geleden ongeveer tweederde van het aantal Lagerhuiszetels, maar wist die ruime meerderheid niet goed te verzilveren, onder meer omdat er geen groot plan was en hij zijn beleid niet altijd goed uitlegde. De groep Labour-parlementariërs bleek ook te divers was om achter zich te krijgen, waardoor hij wel een ruime meerderheid had, maar hij niet het leiderschap bekleedde dat nodig was voor eenheid in de partij.

Farage

Labour maakte sinds het najaar van 2024 een vrije val in de peilingen door. Dit kwam niet ten goede van de Conservatieve Partij, maar van de populistische Reform Party die onder leiding van Nigel Farage met een paar zetels in het Lagerhuis zit. Als er nu verkiezingen in het VK zouden zijn, zou Labour een groot verlies lijden ten opzichte van Reform en de Conservatieven, die samen de meerderheid zouden kunnen vormen.

Joden beschermen

Vanaf dag één van zijn premierschap beloofde Starmer de Britse Joden te beschermen. Het was voorbij met antisemitische retoriek in de partij en ook gingen de Palestijnse vlaggen in de kast, en vanuit de regering werd 25 miljoen pond vrijgemaakt voor veiligheid en antisemitisme-bestrijding. Dat bleek dit voorjaar niet voldoende: er werden meerdere aanslagen gepleegd op Joden in Londen en de gemeenschap voelde zich onveilig.

Meer politie

Een week voor zijn vertrek kondigde Starmer aan 250 miljoen pond extra te begroten voor de veiligheid van de Joodse gemeenschappen in het hele land. Onder meer de politie krijgt zo extra mensen en middelen om Joodse burgers te beschermen, evenals de geheim agenten in burger. Ook gaat het geld naar het voorkomen en bestrijden van Jodenhaat.

Zeven premiers

Het is nu aan de nieuwe premier, Andy Burnham, om het beleid uit te rollen en mogelijk te maken. Burnham werd maandag door koning Charles III benoemd en is de zevende premier in tien jaar tijd. Na het aftreden van premier David Cameron, die dat deed vanwege het verloren Brexit-referendum, waren er Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss en Rishi Sunak, allen partijgenoten. Sinds 2024 was er Starmer en nu is er dus Burnham.

Joodse thema’s

Maar hoe staat Burnham te boek wat de Joodse dossiers betreft? Als burgemeester onderhield hij een goede relatie de grote Joodse gemeenschap in Manchester, die een van de grootste van Europa is. Na de aanslag op een synagoge in zijn stad, met Jom Kipoer in 2025, sprak hij zich uit tegen Jodenhaat. Hij benadrukte dat Joden zich veilig moesten kunnen voelen. Er werden nadien extra veiligheidsmaatregelen genomen.

Burnham heeft antisemitisme altijd aan de kaak gesteld, ook binnen zijn eigen partij. In 2018 tweette hij dat Labour een steviger standpunt moest innemen tegen Jodenhaat. Een jaar later, toen de partij nog onder leiding stond van Jeremy Corbyn, zei Burnham in Manchester dat het ‘voor mij onbegrijpelijk is dat een partij die trots is op haar staat van dienst op het gebied van racisme, verwikkeld zou kunnen raken in een antisemitismecrisis‘.

Vertrouwen

Een woordvoerder van de Joodse gemeenschap van Manchester zei maandag tegen de BBC dat ze vertrouwen hebben in de nieuwe premier. Ze zullen kritisch kijken naar hoe Burnham het zal doen. Ze hebben goede ervaringen met Burnham, die ging voor samenwerking tussen verschillende religieuze groepen en minderheden in Manchester.

Gaza

In aanloop naar zijn benoeming van maandag sprak Burnham echter over ‘de fouten die Labour heeft gemaakt inzake Gaza’. Volgens hem heeft de partij niet goed gereageerd op wat er in de strook gebeurde en heeft de regering-Starmer ‘te langzaam’ gereageerd richting Israël. Ook ziet hij zichzelf als ‘een kritische vriend’ van Israël.

‘Genocide’

Als burgemeester heeft hij zich uitgesproken tegen het bloedbad van Hamas op 7 oktober 2023, voor een staakt-het-vuren in Gaza en steun voor meer druk op de Israëlische regering voor meer humanitaire hulp in de strook. Ook heeft Burnham zich verzet tegen het gebruik van ‘genocide’ waar het gaat om Israëls optreden in Gaza. Toen hem daar expliciet naar werd gevraagd, weigerde hij die kwalificatie over te nemen.

Welke gang?

In die zin was Burnham kritischer op Israël na 7 oktober dan Starmer, die zich minder duidelijk opstelde over het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Bij een deel van de achterban kreeg die daar kritiek op. Dat gegeven kan voor Burnham een signaal zijn om moeilijker te gaan doen tegen Israël, een traditionele bondgenoot van het VK. Het valt te bezien of Londen zich vanaf nu zal voegen bij landen als Spanje en Ierland, en de gang zal maken naar anti-Israëlbeleid.

Tienjarenplan

Later dit jaar komt premier Burnham met een tienjarenplan om het land volgens hem mee vooruit te helpen. De Britse economie is, mede dankzij de Brexit, al tien jaar amper gegroeid en holt snel achteruit – tegen 2030 wordt het VK volgens experts ingehaald door Polen. Burnham gaat voor oplossingen waarbij de overheid een grotere rol krijgt en lokaal bestuur meer macht krijgt. Hij wil een ruk naar links maken.

Gelanceerd

De Britse kieswet bepaalt dat er uiterlijk in 2029 volgende verkiezingen moeten zijn. Het is dan aan de Britten om te oordelen over Burnham, die thans geen mandaat van het electoraat heeft. Hij is slechts in één district gekozen en is door zijn partij als premier gelanceerd. Het lijkt er vooralsnog niet op dat Britse Joden voor hem zullen stemmen. De meesten gaan al jaren rechtsom in de stembus.