Commotie om ‘eerbetoon Letse nazi-collaborateurs’

In het Vlaamse dorp Zedelgem is commotie ontstaan door een bijzonder kunstwerk. Volgens critici is het een eerbetoon aan Letten die in de Tweede Wereldoorlog heulden met de nazi’s. Het gaat om het werk ‘De Letse bijenkorf voor vrijheid’, waarin de bijen foute Letten voorstellen. Volgens de sociaaldemocratische Vlaamse partij Vooruit moet er geen plek zijn voor gedenktekens voor collaborateurs. Op de plek van het kunstwerk stond vroeger een krijgsgevangenenkamp. Het monument op het Brivibapleinis – Briviba betekent ‘vrijheid’ in het Lets – nog niet weggehaald.

Het bronzen monument van de bijenkorf herdenkt 12.000 Letten die aan het einde van de Tweede Wereldoorlog belandden in het krijgsgevangenenkamp van Vloethemveld, nabij Brugge. Ze werden daar vastgezet omdat ze met de Waffen SS hadden meegevochten tegen de Sovjets. Sommigen deden dit onder dwang. Hoewel het beeld er al drie jaar staat en er vooralsnog geen discussie over was, is die ontstaan door een artikel in het Franse magazine Paris Match. Daarin werd de vraag gesteld of mensen die collaboreerden met de nazi’s wel een standbeeld verdienen.

Na het verschijnen van het artikel trok de sociaaldemocratische partij Vooruit (voorheen de SP.a) aan de bel. “In ons land is er geen plek voor een haatzaaiend monument vermomd als een kunstwerk voor de vrijheid,” zei Kamerlid Vicky Reynaert tegen de VRT. “Het monument roept pijnlijke gevoelens op bij nabestaanden van de mensen die onder de nazi-gruwel overleden zijn, de vaderlandslievende verenigingen en de Joodse gemeenschap. Een verduidelijkende tekst en een extra bordje bij het monument zetten, is geen oplossing.” Reynaert krijgt steun van experts. “Dit kan niet door de beugel,” zegt ook historicus Koen Aerts (UGent).

Vorige week vergaderde de gemeenteraad van Zedelgem over de kwestie, maar die besloot om het omstreden gedenkteken niet weg te halen. Volgens Zedelgem slaat het werk niet op de herdenking van collaborateurs. “Het gaat over het eigenlijke krijgsgevangenkamp,” zegt Erfgoedschepen Jurgen Dehaemers (CD&V) uit. “Het monument is er alleen gekomen om aan te tonen dat hier ooit een krijgsgevangenkamp stond, met 150.000 gevangen. Een gigantisch aantal voor deze gemeente, die toen twee- à drieduizend inwoners telde. Het is geen eerbetoon aan een Let, of een krijgsgevangene, maar een herinnering aan het kamp zelf”. 

De gemeente wil meer context geven bij het monument Latvijas stāvstrops (‘Letse bijenkorf’). Er staat nu al uitleg bij, maar daar moet dus extra informatie bij komen, aldus de raad. Vooruit, tevens regeringspartij in de federale regering, geeft echter niet op. “Bovendien is het duidelijk dat bepaalde lokale politici het oorlogsverleden misbruikt hebben voor hun eigen agenda,” zegt Kamerlid Vicky Reynaert. “Met welk doel voor ogen zou dit opgezet zijn? De Zedelgemnaren zijn misleid. We moeten dit rechtzetten en het beeld zo snel mogelijk verwijderen.”